در فهم مطالب ارسطو و افلاطون و فلسفهء آنها به او كمك بسيارى كرد ، و فلسفهء آنها توسط آن عده در دسترس او قرار گرفته بود .
فارابى از راه تفسير و توضيح كتب ارسطو شهرت پيدا كرد ، خاصه در آنچه متعلق به منطق بوده است . و در اين رشته از بزرگان ، بلكه از بزرگترين مفسران شمرده شده است .
بديهى است برترى و فضيلت او محدود به آن تفسيرها ، يا از نقطهء نظر تهيهء مقدمات نهضت فلسفى در اسلام نيست بلكه علاوه بر آنها ، فارابى داراى افكار بديع و جالب بود و بحثهاى او در حكمت علمى و عملى بسيار عالى و عميق بوده است كه براى محققان بعد از او هنوز وسائل فراهم نشده است كه آنها را به تفصيل و بهطور كامل مورد بحث و تحليل قرار دهند .
فارابى از آن دسته فلاسفهايست كه آثارى فراوان از خود به جاى گذاشته است . ابن ابى اصيبعه در كتاب عيون الانباء خود در حدود 120 تأليف به نام او ياد كرده است ، و بروكلمان مستشرق 187 كتاب از فارابى در موسيقى ، و فلك و فلسفه و كلام و منطق و طب و آثار علوى و رد بر فلاسفه و متكلمان ، و در نفس و سياست و اخلاق و هندسه و اعداد و علم مناظر و دانشهاى ديگر برشمرده است ، و در بيشتر آنها ، طريقه و اسلوب ممتاز چه از حيث الفاظ و چه از لحاظ معانى و عمق ، و دقت در تعبير ، و چه از حيث حسن انسجام و به همبستگى كلمات و مطالب و نظم و ترتيب مشهود است ، چنان كه از لحاظ حفظ ارتباط بين موضوعات و رعايت منطق ، تأليفات او از بهترين تأليفات در نوع خود بوده است . در حدود سى تأليف از تأليفات او در منطق است ، چنان كه در حدود سى تأليف در فلسفه ، و هفتاد تأليف در هندسه و فلك و مقاييس و موسيقى و آنچه بدانها ارتباط پيدا مىكند ، دارد .
سرنوشت تأليفات او هم مثل سرنوشت تأليفات بسيارى از قدماى فلاسفه است كه در طوفان حوادث از بين رفته و مرور زمان هم خاك فراموشى بر آنها افشانده است . و از تأليفات او تعداد كمى باقى مانده كه بعضى از آنها چاپ شده است ، و در پرتو همين چند تأليف ، مىتوان از روش و افكار فارابى مطلع شد ، و وجههء نظر و هدف و عقايد او را به دست آورد .
قسمتى از مؤلفات فارابى در منطق عبارت است :
1 - شرح كتاب البرهان ارسطو .
2 - كتاب التوطئة ، در منطق .
3 - كتاب المختصر ، در منطق .
و از تأليفات اوست در فلسفه :
4 - بحثى در جزء لا يتجزى .
فلاسفة الشيعة حياتهم وآراؤهم ( فلاسفهء شيعه ) ( فارسي ) — صفحة 417
مساهمون: الشيخ عبد الله نعمة
ص٤١٧