س
سجزى ابو سعيد احمد بن محمد بن عبد الجليل سجزى يا سجستانى « 1 » ؟ - ؟ ( قرن چهارم ه ق )
از علماى قرن چهارم هجرى است و در پيشبرد علوم سهم بسيارى داشت . شهرت او در فلكشناسى و نجوم و هندسه است و در قطاع مخروط و تقاطع آنها با دايرهها ، همچنين در تقسيم زاويه به سه قسم متساوى ، به وسيلهء تقاطع دايره ، بحث كرده است . مجلهء ازيس به سال 1926 مباحثى از نظريات او را در تقسيم زاويه به سه قسم و در ايجاد هفت ضلعى منتظم چاپ كرده است . « 2 » و بيش از اين از احوال سجزى اطلاعى نداريم . ولى [ سيد ] ابن طاوس در كتاب خود فرج المهموم دربارهاش گفته است : « او از كسانى است كه به علم نجوم شهرت داشت و گفته شده است كه احمد بن محمد سجزى شيعهمذهب بود . « 3 »
[ آثار ]
آثار و تأليفات او عبارتند از : برهان الكفاية ، كه خلاصه و مختصر كتاب تحويل سنى المواليد ابو معشر جعفر بن محمد بن عمر منجم بلخى متوفى به سال 272 هجرى است و با اين عبارت آغاز مىشود :
« الحمد للّه رب العالمين و الصلاة و السلام على رسوله محمد و آله الطيبين الطاهرين ، مقدمه . بدانكه احكام نجوم را چندين چيز ببايد . . . » نسخهاى از اين كتاب در كتابخانهء رضوى موجود است . « 4 »
ابن طاوس كتاب الزايجات را متعلق به پدر او محمد بن عبد الجليل سجزى مىداند . « 5 »
ديگر ، الدلائل فى احكام النجوم است كه يك نسخه از آن در كتابخانهء مشكاة موجود است . « 6 »
هامش
( 1 ) - ابو سعيد در حدود سال 1034 ميلادى وفات كرده است .
( 2 ) - - كتاب تراث العرب العلمى ، ص 242
( 3 و 4 ) - الذريعة ، ج 3 ، ص 100
( 5 ) - همان كتاب ، ج 3 ، ص 487
( 6 ) - همان كتاب ، ج 8 ، ص 238 - 239