شرح اقليدس .
كتابهاى او در منطق بنا بر نظريهء ارسطو .
كتاب الزيج اللطيف ، كه اين كتاب تقريبا در سيصد برگ است .
برخى از تأليفات او در فقه و علوم دين عبارتند از :
كتاب الفقه .
التفسير ، شايد در تفسير قرآن است .
الطهارة .
همچنين كتاب ديگرى در طهارت و كتابهاى ديگرى كه النديم از آنها ياد كرده است .
در اينجا بىمناسبت نيست كه قسمتهايى از كتابهاى جابر را كه ديگران از او نقل كردهاند براى مزيد فايدت بياوريم تا روش علمى جابر و طريقهء او تا اندازهاى به دست بيايد و همچنين علاقهء او به امام صادق ( ع ) روشن شود .
از جمله ابو ريحان بيرونى در كتاب الجماهر خود مطالبى نوشته كه نشان مىدهد جابر شخصا به شيمى و ( صنعت ) مىپرداخته است ، آنگاه چنين گويد : « جابر بن حيان در كتاب الرحمة گفته است كه مغناطيسى داشتيم كه اجسام آهنينى را كه به وزن صد درم بودند برمىداشت ، مدتى گذشت و با آنكه در وزن آن تغييرى حاصل نشده بود ولى فقط هشتاد درم را به خود جذب مىكرد و البتّه اين نقصان در اثر كم شدن نيروى آن بود » . « 1 »
در كتاب الحاصل گفته است : « در عالم چيزى يافت نمىشود مگر آنكه همه چيز در آن هست ، به خدا سوگند مولاى من امام جعفر مرا بر اين كار سرزنش كرد و گفت به خدا سوگند اى جابر اگر يقين نداشتم كه اين علم را فقط كسانى دريافت مىكنند كه اهل و شايستهء آن هستند و اگر تو را فردى لايق و شايسته نمىدانستم هرآينه امر مىكردم اين كتابها را نابود كنى و از ميان ببرى ، سپس مىفرمايد آيا مىدانى كه چه چيزهايى را براى مردم در آنها روشن كردهام ؟ اگر به آن نرسيدى پس در جستجوى آن باش چون مشكلات كتابهاى من و تمامى علم ميزان و كليهء فوائد حكمت بر تو آشكار خواهد شد » . « 2 »
جابر در ضمن گفتگوى خود دربارهء جيوه مىگويد : « بدانكه جيوه مرواريد را سنگين مىكند و آن را محكم و سفت مىسازد . اين مطلب از رئوس مطالب و ريشهء كار است و از اسرار دلهاست ، خدا از سرور من راضى باشد ، او هروقت مطالبى از اين قبيل در خواص اشياء مىگفت به دنبال آن مىگفت اى جابر اين از اسرار دلهاست » . « 3 »
هامش
( 1 ) - الامام الصادق ابو زهره ، ص 247
( 2 ) - ملهم الكيمياء ، ص 117 - 118
( 3 ) - همان كتاب ، ص 119