زنان و دختران جوان را به خود جلب كنم ؛ بلكه بر سوگ جوانى خود آن را سياه پوشانيدهام . »
وى در خطاب به يحيى بن على به هنگامى كه احمد بن ابى عوف بر او حيله ورزيده و محمد بن عمران عليه ابو سهل گواهى داده و در نتيجه در دوران قاسم بن عبد اللّه وزير به زندان افتاده بود ، اين چند بيت را سروده است :
اذا كنت اصبحت ذا علم و ذا شرف * فبئس ما اخترته من عشرة الحلبى
محارف حرفة تعدى معاشره * و الشؤم اعدى اذا استشرى من الجرب
فخله عنك و اهرب من معرته * فما لصاحبه منجى سوى الحرب « 1 »
ابو سهل خطاب به يحيى بن على مىگويد :
« تو مردى هستى دانشمند و از شرافت برخوردار ، ولى در برگزيدن حلبى به دوستى خود سوء اختيار كردهاى ، چه او مردى محارف ( بدبيار ) است و همين شومبختى به معاشران او سرايت مىكند ؛ زيرا شومى مسرىتر از جرب است . پس ، از او دست بردار و از زشتيهاى او بگريز ، چون چارهاى جز فرار نيست . »
ابو سهل ، از نظر فرهنگ ، اطلاعات بسيارى داشت و آثار زياد و كتابهاى متعددى نوشته است . تأليفات او در حدود 33 كتاب است و مىشود گفت كه همهء آنها در موضوعات كلامى و از آن ميان پانزده كتاب در رد و نقض بر متكلمان معروف ديگر است . از كتابهاى اوست :
[ تاليفات ]
الاستيفاء فى الامامة ، التنبيه فى الامامة ، الجمل فى الامامة و الرد على محمد بن الازهر ، شايد اين همان محمد بن زيد بن محمود بن ابى الازهر نوشجى نحوى ، متوفى به سال 325 هجرى است كه از علماى شيعه بود . « 2 »
الرد على الطاطرى و اين همان على بن حسن بن محمد طائى جرمى است . اين مرد ، فقيه بود و در نقل احاديث مردى ثقه به شمار مىرفت و از اصحاب امام كاظم ( ع ) و از واقفى مذهبان بلكه از وجوه و اعيان واقفيه « 3 » بود و نسبت به مذهب خود تعصب شديدى داشت . وى استاد حسن ابن محمد بن سماعة صيرفى كوفى واقفى مذهب است كه به سال 263 هجرى وفات كرد . « 4 »
هامش
( 1 ) - اعيان الشيعة ، ج 12 ، ص 36 - 37
( 2 ) - تأسيس الشيعة ، ص 83 - 84
( 3 ) - واقفيه فرقهاى از شيعه هستند كه پس از امام موسى الكاظم عليه السلام به امامت حضرت رضا عليه السلام تن در ندادند و در حقيقت هفت امامى هستند و تصور مىرود كه منقرض شده باشند يا گروه معدودى از آنان در هند باشند . - م .
( 4 ) - الكنى و الالقاب ، ج 2 ، ص 297 - 298