54 - نامهاى به ابو المظفر ، در شرح آنچه در حدود فلسفه گفته شده است .
55 - كتاب اخلاق الامم .
56 - كتاب البدء و التاريخ ، اين كتاب را به مطهر بن طاهر مقدسى هم نسبت دادهاند كه مشتمل بر شش جزء است و در سال 1899 - 1907 ميلادى در پاريس به چاپ رسيده است . و مطلبى كه انتساب كتاب را به ابو زيد بلخى تأييد مىكند اين است كه ابو حيان توحيدى در ترجمهء ابو زيد كتابى به نام كتاب البدء و المآل را به دو نسبت مىدهد گرچه احتمال دارد كه كتاب ديگرى هم به اين اسم بوده است . « 1 »
ابو سهل اسماعيل بن على نوبختى اسماعيل بن على بن اسحاق بن ابو سهل بن نوبخت 237 - 311 ه ق
از بزرگان و اعيان و وجوه شيعهء اماميه ، و از پيشوايان علم و فلسفه و از اعلام و برجستگان متكلمان در قرن سوم و چهارم هجرى بود . « 2 » علاوه بر آشنايى با فلسفه و كلام ، به فقه و حديث نيز آشنايى داشت و همهء علوم و دانشهاى زمان خود را دارا و در عين حال شاعر و اديب نيز بود . ابو سهل مردى كريم و از پيشوايان بارز شيعه و از مقربان دربار عباسى به شمار مىرفت و او را در فلسفه و كلام ، مكتب و روش خاصى بود كه مدتها پابرجا ماند و زمانى دراز افكار او در اغلب جوامع فرهنگى بررسى مىشد . گروهى از علما و دانشمندان از مكتب او استفادهها كردند و از منبع دانش وى سيراب شدند و پس از او از اعلام عصر خود در دانش و معرفت به شمار رفتند و در رأس نهضت فكرى قرن چهارم هجرى قرار گرفتند .
از شاگردان معروف او يكى ابو حسين على بن عبد اللّه بن وصيف معروف به الناشى الاصغر متولد به سال 271 و متوفى به سال 360 يا 366 هجرى است كه متكلم و شاعر معروفى بود و اشعار خود را در مسجد كوفه املا مىكرد و متنبى شاعر به هنگام كودكى از مجلس
هامش
( 1 ) - - براى اطلاع بر شرح حال ابو زيد بلخى به هريك از كتابهاى الذريعة ج 4 ، ص 253 - 254 و معجم الادباء ، ج 3 ، ص 64 ، و فهرست النديم ، ص 198 - 199 و 416 و مصادر ديگرى كه به آنها اشاره كردهايم .
( 2 ) - اعيان الشيعة ، ج 12 ، ص 50 - 51