قد قتلنا سيّد الخزرج سعد بن عبادة * فرميناه بسهمين فلم نخط فؤاده « 1 »
دوازدهم - ابو دجانه « 2 »
( به ضمّ دال مهمله و تخفيف جيم ) اسمش سماك بن خرشة بن لوذان است و از بزرگان صحابه و شجاعان نامى ، و صاحب حرز معروف است . و او همان است كه در جنگ يمانه حاضر بود و چون سپاه مسيلمهء كذّاب در حديقة الرّحمن كه به حديقة الموت نام نهاده شده ، پناه بردند و در باغ را استوار بستند ، ابو دجانه كه دل شير و جگر نهنگ داشت ، مسلمانان را گفت كه مرا در ميان سپرى برنشانيد و سر نيزهها را به اطراف سپر محكم داريد آنگاه مرا بلند كنيد و بدان سوى باغ اندازيد . « 3 »
مسلمانان چنين كردند . پس ابو دجانه به باغ جستن كرد و چون شير بخروشيد و شمشير بكشيد و همى از سپاه مسيلمه بكشت . براء بن مالك از مسلمانان داخل باغ شد و در باغ را گشود تا مسلمانان داخل باغ شدند ، و لكن ابو دجانه و براء هر دو در آنجا كشته شدند ، و به قولى ابو دجانه زنده بود چندان كه در صفين ملازم ركاب امير المؤمنين عليه السّلام گشت . « 4 »
شيخ مفيد در ارشاد فرموده و روايت كرده : مفضّل بن عمر از حضرت صادق عليه السّلام كه فرمود : بيرون مىآيد با قائم عليه السّلام از ظهر كوفه بيست و هفت مرد ، تا آن كه فرموده : و سلمان و ابو ذر ، و ابو دجانهء انصارى ، و مقداد ، و مالك اشتر ، پس مىباشند ايشان در نزد آن حضرت از انصار و حكّام . « 5 »
هامش
( 1 ) برخى منابع سماك بن اسلم .
( 2 ) دربارهء ابو دجانه نك : الاصابة ، ش 372 ؛ تنقيح المقال ، ج 2 ، ص 68 ؛ اسد الغابة ، ج 2 ، ص 253 ، 352 ؛ تحفة الاحباب ، ص 205 ؛ الاستيعاب ، ت 2967 ؛ ريحانة الادب ، ج 7 ، ص 95 .
( 3 ) الاستيعاب ، ج 2 ، ص 212 ، ت 1065 .
( 4 ) بحار الأنوار ، ج 20 ، ص 133 .
( 5 ) الارشاد ، ج 2 ، ص 386 ؛ تفسير عياشى ، ج 2 ، ص 32 با اختلاف اندك ؛ بحار الأنوار ، ج 52 ، ص 346 .