حاء و سكون جيم ديار ثمود و بلاد آنها است در ناحيه شام ، « 1 » قال اللّه تعالى :
كَذَّبَ أَصْحابُ الْحِجْرِ الْمُرْسَلِينَ
) و شام ، و نام حصن و چشمهاى است كه لشكر اسلام تا آنجا براندند .
و اين غزوه را غزوهء فاضحه نيز گويند چه بسيار كس از منافقين در اين غزوه فضيحت شدند .
و اين لشكر را جيش العسره گويند چه در سختى و قحطى زحمت فراوان ديدند . و اين غزوه واپسين غزوات رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلم است .
و سبب اين غزوه آن بود كه كاروانى از شام به مدينه آمد براى تجارت به مردم مدينه ابلاغ كردند كه سلطان روم تجهيز لشكرى كرده و قبايل لخم و حذام و عامله و غسّان نيز به دو پيوستهاند و آهنگ مدينه دارند ، و اينك مقدّمهء اين لشكر به بلقاء « 2 » رسيده ، لا جرم رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلم فرمان كرد كه مسلمانان از دور و نزديك ساختهء جنگ شوند . لكن اين سفر به مردم مدينه دشوار مىآمد چه ، هنگام رسيدن ميوهها و نباتات و درون حبّات و غلات بود ، و اين سفر دور ، و هواى گرم ، و اعداء بسيار بودند لاجرم تثاقل مىورزيدند آيهء شريفه آمد كه :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ما لَكُمْ إِذا قِيلَ لَكُمُ انْفِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ اثَّاقَلْتُمْ
. الآية . « 3 »
پس جماعتى براى تجهيز جيش صدقات خود را آوردند و ابو عقيل انصارى مزدورى كرده بود ، دو صاع خرما تحصيل كرده يك صاع براى عيال خود نهاد و يك صاع ديگر براى ساز لشكر آورد . حضرت آن را گرفت و داخل صدقات كرد ، منافقان بر قلّت صدقهء او سخريّه كردند و بعضى حرفها زدند آيهء شريفه نازل شد :
الَّذِينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فِي الصَّدَقاتِ
. الآية . « 4 »
هامش
( 1 ) نك : معجم البلدان ، ج 2 ، ص 14 .
( 2 ) بلقاء : موضعى است از توابع دمشق بين شام و وادى القرى .
( 3 ) سورهء توبه ، آيهء 38 .
( 4 ) سورهء توبه ، آيهء 79 .