فصل چهاردهم : تشريح ماهيچههاى زبان
ماهيچههاى حركت بخش به زبان نه عدد مىباشند : دو ماهيچه « 1 » پهن كننده زبان ، « 2 » كه از زايدههاى سهمى مىآيند و به دو جانب زبان پيوند مىخورند ؛ دو ماهيچه درازكننده زبان ، « 3 » كه با رويش از بخش فوقانى استخوان لامى به وسط زبان « 4 » پيوند مىخورند ؛ دو ماهيچه كه زبان را به شكل مايل « 5 » حركت مىدهند ، رويشگاه اين دو از ضلع پايينى از اضلاع استخوان لامى مىباشد و در زبان بين دو ماهيچه دراز كننده و پهن كننده نفوذ مىنمايد ؛ دو ماهيچه پشت روكننده زبان ، يعنى برگردانندة آن . جايگاه اين دو ماهيچه زير ماهيچههاى پيشين مىباشد ، رشتههاى اين دو ماهيچه به صورت عرضى زير زبان گسترده شده است و به همه استخوان فك تحتانى پيوند مىخورد .
در شمارش ماهيچههاى زبان ، از ماهيچه فردى ( نهم ) ياد مىشود كه بين زبان و استخوان لامى متصل مىگردد « 6 » و يكى از آن دو را به سوى ديگر مىكشاند .
بعيد نيست ماهيچه حركت دهندة طولى زبان به بيرون از دهان اين چنين عمل نمايد « 7 » ، زيرا براى ماهيچه ، حركت كردن خود به خود به سبب امتداد وجود دارد ، چنان كه براى ماهيچه ، حركت كردن خود به خود به سبب انقباض و كوتاه شدن وجود دارد .
فصل پانزدهم : تشريح ماهيچههاى گردن
ماهيچههاى حركت دهنده گردن به تنهايى « 8 » ، دو زوج مىباشند : يك زوج سمت راست و يك زوج سمت چپ ، پس هرگاه يك ماهيچه منقبض گردد ، گردن به آن سمت به
هامش
( 1 ) اين دو ماهيچه ( به دليل سبكى زبان و سهولت حركت آن ) باريك مىباشند و از قاعده زوايد نيزهاى استخوان گيجگاهى ( صدفى ) مىرويند .
( 2 ) حركت عرضى زبان ، هر يك از اين دو ماهيچه منقبض گردد ، زبان به همان جانب حركت مىنمايد .
( 3 ) براى چشيدن بعضى چيزها زبان بايد كشيده و از دهان بيرون آيد لذا اين دو ماهيچه با كش آمد خود زبان را دراز مىگردانند .
( 4 ) در نسخه بولاق « اصل زبان » مىباشد . كه موافق با نسخ تهران ، آملى و جيلانى ترجمه شد .
( 5 ) لذا باعث حركت دورانى زبان در دهان مىگردند .
( 6 ) از ماهيچههاى مشترك با استخوان لامى مىباشد .
( 7 ) يعنى با انقباض و امتداد .
( 8 ) اين تعداد ماهيچه ويژه حركت گردن به تنهايى مىباشند ، هر چند سر نيز به تبعيت از گردن بناچار حركت نمايد .