اين بود گفتارى درباره مزاج صبيان و جوانان ، بر اساس ديدگاه جالينوس كه ما از وى نقل كرديم .
سپس بايد بدانيد كه حرارت مزاج بعد از سن وقوف ، شروع به كاهش مىكند ، زيرا هواى اطراف بدن باعث خشكى ماده حرارت ، يعنى رطوبت ، مىگردد ، و از درون نيز حرارت غريزى آن را يارى مىنمايد و علاوه بر آن ، حركتهاى بدنى و نفسانى ، كه در زندگى و معيشت ضرورى است ، با رطوبت غريزى در ستيز و طبيعت هم از مقاومت دايم با آن ناتوان مىباشد ، چرا كه همه نيروهاى جسمانى انسان ، پايان پذير است ، و اين موضوع در دانش طبيعى تبيين شده است ، پس كار نيروهاى بدنى در امر تدارك و تغذيه بدن پيوسته نمىباشد . و بر فرض اگر نيروهاى بدنى نيز بىپايان و پيوسته در تدارك آنچه به يك اندازه برابر از بدن تحليل مىرود ، بودند ولى اين تحليل در بدن هرگز به يك اندازه نبوده ، بلكه پيوسته و هر روزه در افزايش است و در نتيجه ، تدارك جايگزين در برابر تحليل روزافزون ناكافى مىباشد ، و همين تحليل ، باعث نابودى رطوبت غريزى مىگردد ، چرا چنين نباشد و حال اين كه دو عامل ( تحليل دايم بدن و فقدان جايگزين كافى ) عليه تدارك نقصان و بازگرداندن آن به بدن ، دست به دست هم دادهاند ؛ بنا بر اين به ضرورت ، ماده ( رطوبت ) رو به فنا رفته و متعاقب آن حرارت نيز خاموش مىگردد ، بويژه اين كه علاوه بر كاهش و ته كشيدن ماده ، سبب ديگرى - يعنى پيدايش روزافزون رطوبت بيگانه ، به دليل فقدان گوارش درست غذا - نيز به ميان مىآيد ، و رطوبت بيگانه بر اطفاى حرارت غريزى از دو جهت مساعدت مىنمايد :
1 . ايجاد خفگى حرارت غريزى ؛ 2 . ايجاد كيفيت ضد ، زيرا رطوبت بيگانه ، بر خلاف رطوبت غريزى ، طبيعتى بلغمى و سرد دارد .
اين ( خاموشى حرارت غريزى ) همان مرگ طبيعى است ، كه براى هر شخص به اقتضاى مزاج اوليه او تا زمان وجود نيروى حفظ رطوبت غريزى ، مقرر شده است ، و براى
قانون در طب ( فارسى ) — صفحة 325
مساهمون: أبو علي سينا
ص٣٢٥