پيامبر از اينكه يك مسلمان سابقهدارى - كه حتى در لحظههاى دشوار اسلام به يارى اسلام شتافته - دست به چنين كار ناشايستى زده است ، بسيار ناراحت شد . فورا « حاطب » را احضار كرد و دربارهء دادن چنين گزارشى از او توضيح خواست . وى به خدا و رسول وى سوگند ياد كرد و گفت : كوچكترين تزلزلى به ايمان من راه نيافته است ، ولى پيامبر مىداند كه من در مدينه با حالت تجرد به سر مىبرم و فرزندان و خويشاوندان من در مكه تحت فشار و شكنجه قريش مىباشند منظور من از دادن گزارش ، اين بود كه تا حدى از فشار و شكنجه آنها بكاهند .
از پوزش « حاطب » چنين استفاده مىشود كه سران قريش براى كسب اطلاع از اسرار مسلمانان ، بستگان مسلمانان را در مكه تحت فشار مىگذاشتند و رفع مزاحمت را منوط به اين مىكردند كه اسرار مورد نظر آنها را از طريق مسلمانان مدينه دريافت كرده و در اختيارشان بگذارند . با اينكه پوزش او موجه نبود ، ولى پيامبر روى مصالحى از آن جمله سوابق او در اسلام ، عذر او را پذيرفت و او را آزاد ساخت . حتى « عمر » از پيامبر درخواست كرد كه گردن او را بزند . پيامبر فرمود : او در نبرد بدر شركت داشت و روزى مورد لطف الهى بود ، از اينرو من او را آزاد مىسازم . ولى براى اينكه اين جريان بار ديگر تكرار نشود ، آياتى چند در اين باره نازل گرديد .
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَ عَدُوَّكُمْ أَوْلِياءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ
« 1 » ؛ اى مردم با ايمان ! دشمنان من و دشمنان خود را دوست نگيريد و با آنان طرح دوستى و محبت نريزيد . . .
پيامبر حركت مىكند
براى رعايت اصل « غافلگيرى » تا لحظهء فرمان حركت ، وقت حركت و مسير و مقصد براى كسى روشن نبود . روز دهم ماه رمضان سال هشتم هجرت ، فرمان حركت
هامش
( 1 ) . ممتحنه ( 60 ) آيه 1 و مجموع آياتى كه در اين واقعه نازل گرديد ، 9 آيه از اول سوره تا آيه نهم است « سيرهء ابن هشام ، ج 2 ، ص 399 و مجمع البيان ، ج 9 ، ص 269 - 270 » .