همهء مفسران اعم از شيعه و سنى قبول دارند كه اين آيه ، در حقّ نزديكان و خويشاوندان پيامبر نازل شده و دختر وى روشنترين مصداق « ذى القربى » است .
حتى در شام ، هنگامى كه مرد شامى به على بن الحسين حضرت زين العابدين گفت :
خود را معرفى كن آن حضرت براى شناساندن خود آيهء ياد شده را تلاوت نمود و اين مطلب آنچنان در ميان مسلمانان روشن بود كه آن مرد شامى در حالى كه سر خود را براى تصديق حركت مىداد ، به آن حضرت چنين عرض كرد : به خاطر نزديكى و خويشاوندى خاصى كه با حضرت رسول داريد ، خدا به پيامبر خود دستور داده كه حق شما را بپردازد . « 1 »
خلاصهء در اينكه اين آيه در حق حضرت زهرا و فرزندان وى نازل گرديده ، ميان علما اسلام اتفاق نظر است ، ولى در اينكه هنگام نزول اين آيه ، پيامبر فدك را به دختر گرامى خود بخشيد ، ميان جامعه دانشمندان شيعه اتفاق نظر وجود دارد و برخى از دانشمندان سنّى نيز با آن موافقاند .
مأمون ( به هر علتى بود ) خواست فدك را به فرزندان زهرا برگرداند ، به يكى از محدثان معروف « عبد اللّه بن موسى » نامهاى نوشت و از او درخواست نمود كه او را در اين خصوص راهنمايى كند . او حديث بالا را كه در حقيقت شأن نزول آيه است ، به وى نوشت و مأمون نيز فدك را به فرزندان حضرت فاطمه بازگردانيد . « 2 » خليفهء عباسى به فرماندار خود در مدينه نوشت : پيامبر اسلام دهكده « فدك » را به دختر خود فاطمه بخشيده و اين يك مسئلهء مسلمى است و ميان فرزندان زهرا در اين مورد اختلاف نيست . « 3 »
روزى كه مأمون براى رفع شكايت و مظالم ، بر كرسى خاصى نشست ، نخستين نامهاى كه به دستش رسيد ، نامهاى بود كه نويسندهء آن خود را مدافع حضرت فاطمه عليها السّلام
هامش
( 1 ) . الدر المنثور ، ج 4 ، ص 176 .
( 2 ) . مجمع البيان ، ج 2 ، ص 411 و فتوح البلدان ، ص 46 .
( 3 ) . ابن ابى الحديد ، شرح نهج البلاغه ، ج 16 ، ص 217 .