عموم مسلمانان بوده و ادارهء آن به دست فرمانرواى اسلام است ، ولى سرزمينى كه بدون هجوم نظامى و اعزام نيرو به دست مسلمانان مىافتد ، مربوط به شخص پيامبر و امام پس از وى است و اختيار اين نوع سرزمينها با او است . مىتواند آن را ببخشد ؛ مىتواند اجاره دهد . يكى از آن موارد اين است كه از اين املاك و اموال ، نيازمندىهاى مشروع نزديكان خود را به شكل آبرومندى بر طرف سازد . « 1 »
روى اين اساس پيامبر « فدك » را به دختر گرامى خود حضرت زهرا عليها السّلام بخشيد .
منظور از بخشيدن اين ملك - چنان كه قراين گواهى مىدهد - دو چيز بود :
1 . زمامدارى مسلمانان پس از درگذشت پيامبر اسلام ، طبق تصريح مكرر پيامبر ، با امير مؤمنان بود و چنين مقام و منصبى به هزينهء سنگينى نياز داشت . على عليه السّلام براى حفظ اين مقام و منصب ، مىتوانست از درآمد « فدك » حد اكثر استفاده را بكند . گويا دستگاه خلافت از اين پيشبينى مطلع شده بود كه در همان روزهاى نخست ، « فدك » را از دست خاندان پيامبر بيرون آورد .
2 . دودمان پيامبر - كه فرد كامل آن يگانه دختر وى و نور ديدگانش حضرت حسن و حضرت حسين عليهما السّلام بود - بايد پس از فوت پيامبر ، به صورت آبرومندى زندگى مىكرد . تا حيثيت و شرف پيامبر محفوظ مىماند . براى اين هدف پيامبر « فدك » را به دختر خود بخشيد .
محدثان و مفسران شيعه و گروهى از دانشمندان سنى مىنويسند : وقتى آيه
وَ آتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ وَ الْمِسْكِينَ وَ ابْنَ السَّبِيلِ
نازل گرديد ، « 2 » پيامبر دختر خود فاطمه را خواست و فدك را به وى واگذار كرد . « 3 » ناقل اين مطلب ، ابو سعيد خدرى يكى از صحابهء بزرگ رسول خدا است .
هامش
( 1 ) . حشر ( 59 ) آيههاى 6 و 7 ؛ اين مطلب در كتابهاى فقهى در بخش « جهاد » ، تحت عنوان « فيء » و « أنفال » مورد بحث واقع شده است .
( 2 ) . اسراء ( 17 ) آيه 26 . يعنى حق خويشاوندان و مساكين و درراهماندگان را بپردازد .
( 3 ) . مجمع البيان ، ج 3 ، ص 411 و ابن ابى الحديد ، شرح نهج البلاغه ، ج 16 ، ص 268 .