اگر اين جهات نبود ، ارضاى افكار عمومى براى سعد معاذ فوق العاده ارزنده بود و رئيس يك ملت ( اوس ) پيش از هر چيز به پشتيبانى مردمش نيازمند است و آزردن آنها و ردّ سفارشهاى آنان ، بزرگترين لطمهاى است كه متوجه رئيس جمعيّتى مىشود ، ولى او تمام اين درخواستها را بر خلاف مصالح هزاران مسلمان تشخيص داد ؛ از اينرو ، نارضايتى عموم را براى خود خريد و از حكم خرد و منطق سر برنتافت .
شاهد دقت نظر و صحت تشخيص وى اين است : هنگامى كه آنها را براى اعدام مىبردند ، اسرار دل را بيرون مىريختند . چشم حيىّ بن اخطب ( آتش افروز جنگ ) موقع اعدام به رسول خدا افتاد و چنين گفت : « من از كينهتوزى با تو پشيمان نيستم ، ولى خداوند هر كس را خوار سازد ذليل مىشود » . « 1 » سپس رو به مردم كرد و گفت : از فرمان خداوند نگران مباشيد ، ذلت و خوارى به بنى اسرائيل از جانب خداوند قطعى است .
از زنان ، يك تن كشته شد ، زيرا او با پرتاب سنگ دستآس ، مسلمانى را كشته بود و از ميان محكومان به اعدام ، يك نفر به نام « زبير باطا » با شفاعت مسلمانى به نام « ثابت بن قيس » بخشوده شد . زنان و فرزندان او نيز از بند اسارت بيرون آمدند و اموال او پس داده شد . چهار تن از بنى قريظه اسلام آوردند ، و غنايم دشمن پس از اخراج يك پنجم كه به اداره دارايى اسلام تعلق داشت ، ميان مسلمانان تقسيم شد : سواره نظام سه سهم و پياده نظام يك سهم . پيامبر اسلام خمس غنايم را به زيد داد كه به نجد برود و با فروش آنها اسب و سلاح و ساز و برگ جنگ تهيه كند . بدين ترتيب ، غائله بنى قريظه ، در نوزدهم ذى الحجّه سال پنج هجرت پايان پذيرفت و آيههاى 26 - 27 سورهء احزاب ، در مورد « بنى قريظه » نازل شد و « سعد معاذ » كه در جنگ « خندق » زخمى شده بود ، پس از حادثه « بنى قريظه » با همان زخم به شهادت رسيد . « 2 »
هامش
( 1 ) . أما و اللّه ما لمت في عداوتك و لكن من يخذل اللّه يخذل . « تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 250 » .
( 2 ) . سيرهء ابن هشام ، ج 2 ، ص 250 - 254 .