خوانندگان گرامى بايد در اين قسمت به نوشتههاى علماى عقايد و مذاهب مراجعه كنند . « 1 »
اين شوراها راه و روش زندهاى است كه از پيامبر گرامى به يادگار مانده است .
روش او به قدرى آموزنده و مؤثر بود كه خلفاى اسلام پس از فوت پيامبر از شيوه او پيروى مىكردند و از افكار بلند امير مؤمنان در امور نظامى و مشكلات اجتماعى استقبال كامل به عمل مىآوردند . « 2 »
شوراى نظامى
پيامبر در انجمن بزرگى كه افسران و سربازان دلير ارتش اسلام در آنجا گرد آمده بودند ، با نداى رسا فرمود : افسران و سربازان ، نظرهاى خود را در خصوص شيوهء دفاع از حريم آيين يكتاپرستى كه از جانب ارتش قريش تهديد مىشود ، بيان كنيد .
« عبد اللّه بن ابى » ، كه از منافقان مدينه بود ، نظريهء قلعهدارى را پيشنهاد كرد ؛ يعنى مسلمانان از مدينه بيرون نروند ، مردان در كوچهها تن به تن نبرد كنند و زنان از بالاى بامها و برجها به روى دشمن سنگ بريزند .
او سخن خود را چنين آغاز كرد : ما در گذشته از طريق قلعهدارى استفاده مىكرديم و زنها از بالاى بامها ما را يارى مىكردند . از همين رو ، شهر « يثرب » هنوز دست نخورده باقى مانده و دشمن تاكنون بر آن مسلط نشده است . هرگاه ما براى دفاع از اين شيوه استفاده كرديم پيروز گشتيم و هر موقع از شهر بيرون رفتيم ، آسيب ديديم .
پيران و سالخوردگان از مهاجر و انصار اين نظر را تأييد مىكردند ، ولى جوانان خصوصا آنان كه در نبرد بدر شركت نكرده بودند و فكر نبرد در دماغ مىپروراندند ، با
هامش
( 1 ) . « ر . ك : جعفر سبحانى ، مشورت از نظر قرآن و نهج البلاغه » . در اين كتاب اسرار مشورت رسول گرامى با دانش گسترده و مصونيت خطاناپذيرى كه دارد ، تشريح شده است .
( 2 ) . نهج البلاغه ، خطبهء 1 .