هيجدهمين ماه از هجرت رخ داد . « 1 »
روزهء ماه رمضان ، در رأس هيجدهمين ماه از هجرت واجب شد . « 2 »
« عبد اللّه بن أنيس » رئيس گروه اعزامى از جانب پيامبر مىگويد : من روز دوشنبه ، در پنجم محرم در پنجاه و چهارمين ماه از هجرت پيامبر از مدينه خارج شدم .
محمد بن سلمه ، درباره غزوهء « قرطا » مىگويد : در دهم محرم مدينه را ترك گفتم ، پس از نوزده روز غيبت در شب آخر ماه محرم در پنجاه و پنجمين ماه از هجرت پيامبر به مدينه بازگشتم . « 3 »
اين نوع تاريخگذارى ، حاكى است كه مسلمانان تا سال پنجم هجرت ، حوادث را از طريق شمارش ماه ، با هجرت پيامبر مىسنجيدند ؛ تا اينكه در سال پنجم به دستور پيامبر ، سال هجرى جاى گزين ماه هجرى گرديد و - چنان كه در نامهء شمارهء چهار گذشت - پيامبر به على عليه السّلام فرمود : نامه مربوط به مسيحيان نجران را با سال هجرى تاريخگذارى كند .
9 . از اين گذشته ، محدثان اسلامى از « زهرى » نقل مىكنند : وقتى پيامبر وارد مدينه شد ، فرمان به تعيين تاريخ داد و از ماه ربيع ( ماه ورود پيامبر ) تاريخ معين شد . « 4 »
10 . « حاكم » از « ابن عباس » نقل مىكند كه تاريخ هجرى از سالى آغاز شد كه پيامبر وارد مدينه گرديد و در آن سال « عبد الله بن زبير » متولد شد . « 5 »
اين نصوص حاكى از آن است كه قائد بزرگ اسلام از روز نخست ، تكليف تاريخ اسلامى را روشن كرده و آغاز هجرت خود را مبدأ تاريخ قرار داده است . چيزى كه هست تا مدتى به جاى شمارش با سال ، با ماه مىشمردند و آنگاه كه سال پنجم آغاز گرديد ، سال هجرى جاى گزين ماه شد .
هامش
( 1 ) . همان ، ص 369 .
( 2 ) . واقدى ، المغازى ، ج 2 ، ص 531 ، تحقيق دكتر « مارسدن جونس » .
( 3 ) . واقدى ، المغازى ، ج 2 ، ص 534 .
( 4 ) . تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 388 .
( 5 ) . مستدرك الحاكم ، ج 3 ، ص 13 - 14 .