2 . مقصود از مداخلهء شيطان چيست ؟
مداخلهء شيطان مىتواند به يكى از اين دو صورت انجام گيرد :
1 . با ايجاد ترديد و شك در تصميم پيامبران و اينكه ميان آنان و اهدافشان موانع بىشمارى وجود دارد و با توجه به اين موانع آنان در اهداف خود موفق نمىشوند .
2 . هر موقع پيامبران مقدمات كارى را فراهم مىكردند و امارات و قراينى اقدام جدى پيامبرى را نشان مىداد ؛ شيطان و شيطان صفتان ، با تحريك مردم بر ضد پيامبران و ايجاد موانع بر سر راه مقصدشان ، آنان را از نيل به خواسته خود بازمىداشتند .
احتمال نخست ، نه با آيات ديگر قرآن سازگار است و نه با دوّمين آيه مورد بحث ، امّا با آيات ديگر سازگار نيست ، زيرا قرآن با صراحت هرچه كاملتر ، تسلط شيطان را بر بندگان واقعى خدا ( هر چند به اين نحو كه به آنان وانمود كند قادر به وصول اهداف و تمنّاهاى خود نيستند ) نفى مىكند ؛ آنجا كه مىفرمايد :
إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ *
« 1 » ؛ بر بندگان من تسلطى ندارى .
و باز مىفرمايد :
إِنَّهُ لَيْسَ لَهُ سُلْطانٌ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَلى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ
« 2 » ؛ شيطان بر بندگان مؤمن و متوكل به خدا ، تسلطى ندارد .
اين آيات و آيات ديگر كه نفوذ شيطان را در قلبهاى اولياى الهى نفى مىكند ؛ گواه بر اين است كه مقصود از مداخلهء شيطان در خواستههاى پيامبران ، سست كردن ارادهء آنان و بزرگ جلوه دادن موانع كار در نظر آنان نيست .
اما از نظر خود آيات مورد بحث ، آيه دوم و سوم ، علت اين مداخله را چنين تفسير
هامش
( 1 ) . حجر ( 15 ) آيه 42 و اسراء ( 17 ) آيه 65 .
( 2 ) . نحل ( 16 ) آيه 99 .