مىكند : ما با اين كار ، دو گروه را مىآزماييم : يكى گروههايى كه قلبشان بيمار است و ديگرى گروهى دانا كه به خدا و آياتش ايمان دارند ، يعنى مداخلهء شيطان از طريق تحريك مردم بر ضد اهداف پيامبران در گروه نخست ، سبب مخالفت آنان با رسولان الهى مىگردد ؛ در حالى كه جريان دربارهء ديگران بر عكس بوده و بر ثبات و استوارى آنان مىافزايد .
از اينكه مداخلهء شيطان در خواستههاى پيامبران ، اين دو نوع اثر مختلف ( گروهى مخالف با پيامبر و گروهى ثابت و پايدار ) را دارد ، مىرساند كه مداخلهء شيطان به معناى دوم است ، يعنى مداخله ، از طريق تحريك مردم بر ضد آنان و وسوسه در قلبهاى دشمنان و ايجاد موانع بر سر راه هدف آنان ، صورت مىپذيرد ؛ نه اينكه در قلب پيامبران تصرف مىكند و اراده و تصميم آنان را سست مىكند .
3 . مقصود از محو آثار مداخله چيست ؟
اگر معناى مداخلهء شيطان ، تحريك مردم بر ضد مردم است كه آنان را از پيشرفت بازمىدارد ؛ در اين صورت محو و نابودى عمل شيطان به وسيله خدا ، اين گونه است كه كيد و شر آنان را از رسولان خود دفع مىكند تا حق بر مؤمنان آشكار شود اينكه براى تيره دلان آزمايشى است ؛ هم چنان كه در آيهء ديگر مىفرمايد :
إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنا وَ الَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَياةِ الدُّنْيا
« 1 » ؛ ما پيامبران و كسانى را كه به او ايمان آوردهاند در اين جهان كمك مىكنيم .
خلاصه ، قرآن در اين آيات از سنّت ديرينه و پايدار خدا در ميان پيامبران خبر مىدهد و آن ، تمناى پيشبرد اهداف و آرزوى موفقيت در هدايت مردم از جانب پيامبران است ؛ آنگاه نوبت مداخلهء شيطان و شيطان صفتان ، از انس و جن با ايجاد مانع بر سر راه رسولان خدا ، فرا مىرسد . از آن پس ، فرا رسيدن امدادهاى الهى و محو
هامش
( 1 ) . غافر ( 40 ) آيه 51 .