مخالف خوان
مخالف خوان يا اشقيا خوان ، آنان كه ناموافق خواند و در تعزيهها شغل يكى از مخالفين اهل البيت را دارد ، چون شمر ، سنان ، ابن زياد . « 1 » به كسانى مىگفتند كه در شبيه شمر و حارث و ابن سعد شبيهخوانى مىكردند و مطالب را آمرانه و با خشونت ، مانند نثر آهنگدار ادا مىنمودند . « 2 » شمر خوان و يزيد خوان و . . . هم متداول بود .
- تعزيه ، شبيهخوانى
مختار ثقفى
از قيام كنندگان پس از حادثهء كربلا براى انتقام خون شهدا و امام حسين عليه السلام .
مختار بن ابى عبيدهء ثقفى ، معروف به كيسان ، در اصل از مردم طائف بود و مادرش دومة بنت وهب نام داشت . در سال هجرت به دنيا آمده . پدر او در زمان عمر به مدينه رفت ، مختار نيز همراه پدرش به مدينه منتقل گشت . مردى بود خردمند ، حاضر جواب ، شجاع ، بخشنده ، تيزهوش ، كارشناس فنون رزم و غلبه بر دشمن . در دوران على « ع » به بنى هاشم پيوسته بود و با حضرت على در عراق به سر مىبرد ، پس از شهادت آن حضرت ، ساكن بصره شد . در ميان قوم خود ، شريف بود . رواياتى در مدح او وارد شده است . مختار از مروّجين و ناشرين فضايل آل محمّد بود و پيوندش با اهل بيت ، او را از ادبى سرشار و اخلاقى فاضل برخوردار ساخته بود . در نهان و آشكار هوادارى از دودمان پيامبر مىكرد . « 3 »
ميثم تمّار در زندان ابن زياد ، به مختار گفته بود كه تو آزاد شده و به خونخواهى حسين « ع » خروج خواهى كرد و ابن زياد را خواهى كشت . « 4 »
وى در دورانى كه مسلم بن عقيل در كوفه بود ، او را به خانهء خويش برد و با او به نفع امام حسين « ع » بيعت كرد . ابن زياد ، پس از كشتن مسلم ، او را تازيانه زد و زندانى كرد و در ايّامى كه حادثهء كربلا اتّفاق افتاد ، او و ميثم تمّار در زندان بودند . مختار ، پس از مرگ يزيد در سال 64 ، به خونخواهى سيد الشهدا « ع » قيام كرد و قاتلان امام حسين « ع » را كشت ، سپس خود در جنگى با سپاهيان عبد الله بن زبير در مكّه كشته شد . از امام باقر « ع » روايت
هامش
( 1 ) - لغتنامه ، دهخدا .
( 2 ) - موسيقى مذهبى ايران ، ص 43 .
( 3 ) - سفينة البحار ، ج 1 ، ص 435 ، مقتل الحسين ، مقرّم ، ص 167 .
( 4 ) - همان ، ص 434 .