اهل بيت سيد الشهدا « ع » پس از واقعهء كربلا كه به اسارت دشمن در آمدند ، ابتدا به كوفه و از آنجا به شام برده شدند و چند روزى در دمشق اقامت كردند . ديدارشان با يزيد در دار الخلافه در همين شهر بود كه حضرت زينب و امام سجاد « ع » در بارگاه يزيد خطبه خواندند و يزيد را رسوا ساختند . « 1 » قبر حضرت زينب و رقيّه كه هر دو به صورت حرم و زيارتگاه شيعه است ، در شام است . قبر رقيّه نزديك مسجد جامع دمشق و حرم حضرت زينب در زينبيّه ، بيرون از دمشق است . « 2 » سفر به شام براى اهل بيت حسين « ع » بسيار تلخ و مصيبتهاى دوران اسارت در اين ديار ، برايشان از سختترين مصيبتها بوده است . وقتى از امام سجّاد پرسيدند : در سفر كربلا ، سختترين مصيبتهاى شما كجا بود ، سه بار فرمود :
« الشام ، الشام ، الشام » . « 3 »
- دمشق ، خرابهء شام ، رقيه
شام غريبان
در لغت ، به معناى شب مردم غريب و از يار و ديار دور افتاده است ، شام مسافران كه وحشتناك مىباشد . شام غريبان گرفتن : زارى كردن به درد ، چنان كه بر وفات كسى گريستن و غم نمودن . شب اوّل وفات كسى براى خانوادهء آن كس ، شب يازدهم محرّم و عزادارى بعد از آن شب . « 4 » در اصطلاح ، به مراسم سوگوارى شبانه در شب يازدهم محرّم گفته مىشود كه مردم به صورت دو گروه مجزّا ، پس از غروب آفتاب عاشورا در مسجدها و تكيهها ، با خواندن نوحههاى غمگين ، ياد اسراى اهل بيت را گرامى مىدارند . اين برنامه ، اغلب با در دست داشتن شمعهايى و در شب تاريك يازدهم محرّم انجام مىگيرد و بيشتر از كودكان و نهالان در اين سوگوارى تمثيلى استفاده مىشود . ياد كردى است از آوارگى اهل بيت امام حسين « ع » و كودكان بازمانده از شهداى كربلا كه در غروب عاشورا ، بىپناه و درمانده ، در ظلمت اندوهبار شب ، در دشت و بيابان كربلا به سر آوردند . در اين شب ، « مراسمى ساده و غمانگيز برپا مىشود و عزاداران با لباسهاى سياه و شمعى افروخته در دست گرفته ، كاه بر سر مىپاشند و نوحههاى غمانگيز مىخوانند و دسته دسته در معابر
هامش
( 1 ) - سفينة البحار ، ج 1 ، ص 680 .
( 2 ) - دربارهء شام و قبور متبركه و مدفونين در آنجا ، از جمله ر . ك : « شام سرزمين خاطرهها » مهدى پيشوايى .
( 3 ) - عنوان الكلام ، فشاركى ، ص 118 .
( 4 ) - لغتنامه ، دهخدا .