بدون ترديد قضاوت بدون علم نشايد ، پس على عليه السّلام داناترين امت است .
دليل سوم . همهء علماى اسلام مستقيم يا غير مستقيم شاگردان مكتب على عليه السّلام هستند .
مفسران اسلام عموما از ابن عباس تفسير را آموختهاند و به كلام او اخذ مىكنند .
ابن عباس كه شاگرد مكتب على عليه السّلام است مىگويد : شبى از شبها على عليه السّلام از آغاز شب تا به صبح دربارهء « باء » بسم اللّه برايم سخن گفت . آنگاه فرمود :
لو شئت لأوقرت سبعين بعيرا .
اگر بخواهم ، هفتاد بار شتر كتاب از تفسير بسم اللّه درست مىكنم .
متكلمين اسلام عموما از على عليه السّلام استفاده كردهاند :
معتزله شاگردان مكتب « و اصل بن عطا » هستند . و اصل شاگرد ابو هاشم جبائى و ابو هاشم شاگرد محمّد بن حنيفه و محمّد شاگرد پدرش « على عليه السّلام » است .
اشاعره پيرو « ابو الحسن اشعرى » هستند . او شاگرد ابو على جبائى . ابو على شاگرد ابو هاشم و وى شاگرد محمّد بن حنفيه و وى شاگرد « على عليه السّلام » است .
اماميه هر سخن شايستهاى كه در مسائل اعتقادى دارند از نهج البلاغه على عليه السّلام و از يادگاران معصوم او دارند .
علماى علم نحو شاگرد اين مكتباند ؛ چون آن حضرت قواعد كلى نحو را به ابو الأسود دوئلى آموخت كه تفصيل آن را در شرح اصول فقه ( ج 1 ) آوردهايم .
فقهاى اسلام عموما شاگردان مكتب على بودند ؛ زيرا امام جعفر صادق عليه السّلام كه رئيس مذهب اماميه است ، فرزند على و شاگرد آن مكتب است و ساير ائمه مذاهب ، يعنى ابو حنيفه ، مالك بن انس ، احمد بن حنبل ، محمّد بن ادريس شافعى هم مستقيم و غير مستقيم شاگردان امام صادقاند .
عرفاى داراى عرفان صحيح به على عليه السّلام منتهى مىشوند . ابن ابى الحديد مىگويد :
إن قيل جهاد و حرب فهو سيد المجاهدين و المحاربين و إن قيل وعظ و تذكير فهو أبلغ الواعظين و المذكرين و إن قيل فقه و تفسير فهو رئيس الفقهاء و المفسرين و إن قيل عدل و توحيد فهو إمام أهل العدل و الموحدين . « 1 »
هامش
( 1 ) . شرح نهج البلاغه ، ج 7 ، ص 202 .