در ميان [ 1 ] كعبه نهاده بودند ، و خزينهاى در زير آن بر شكل چاهى پرداخته بودند كه هر مال عرب كه به كعبه آوردندى و به هبل تقرّب كردندى در آن چاه نهادندى .
و دو بت ديگر بود ايشان را و بر سر چاه زمزم نهاده بودند و آن را نيز مىپرستيدند ، و نام آن بتان يكى إساف بود و يكى نائله ، و هر قربانى كه كردندى پيش آن بتان كردندى . و چنين گويند كه : إساف و نائله مردى و زنى بودند از قوم جرهم كه در * خانهء كعبه بناشايستى مشغول شدند [ 2 ] ، و حق تعالى صورت ايشان مسخ كرد و ايشان را باز دو سنگ گردانيد و از اين جهت قريش ايشان را مىپرستيدند .
عايشه ، رضى اللّه عنها ، گفت : ما زلنا نسمع أنّ إسافا و نائلة كانا رجلا و امرأة [ من جرهم ، أحدثا فى الكعبة ] فمسخهما اللّه تعالى حجرين .
گفتا : در جاهليّت ما همى شنيديم كه إساف و نائله كه قريش ايشان را مىپرستيدند مردى بود و زنى كه هر دو بناشايست در خانهء كعبه جمع آمدند ، و حق سبحانه و تعالى ايشان را مسخ كرد و باز دو سنگ گردانيد .
پس اين بتها كه ياد كرده آمد ، بتان بزرگ بودند ، و عرب خاصّ هر قومى [ 3 ] يكى مىپرستيدند ، باقى عامّهء مردم جداگانه هر يكى در خانه [ 4 ] بتى نهاده بودند و آن را مىپرستيدند ، و چون بسفرى رفتندى نخست خود را در آن بتان بماليدندى پس بيرون رفتندى ، و چون از سفر بيامدندى اوّل سجدهء بت كردندى و پس به خانه رفتندى . چون پيغمبر ، عليه الصّلاة و السّلام ، بيامد و ايشان را بتوحيد حق سبحانه و تعالى دعوت كرد ، جواب پيغمبر ، عليه الصّلاة
هامش
[ ( 1 - ) ] ساير نسخ : خانهء كعبه .
[ ( 2 - ) ] روا : بناشايستى بهم رفتند حق .
[ ( 3 - ) ] روا و ط و پا : و عرب هر قومى به تخصيص .
[ ( 4 - ) ] روا و پا : عامهء مردم هر كسى جداگانه در سراى خود .