مسألهء چشمزخم
مقدمتاً دو مطلب را عرض بكنم . يكى اينكه چشمزخم اگر هم حقيقت باشد ، به اين معناى رايج امروز در ميان ما - بالاخص در ميان طبقهء نسوان كه فكر مىكنند همهء مردم چشمشان شور است - قطعاً نيست . همان كفار جاهليت هم به چنين چيزى قائل نبودند ، بلكه معتقد بودند كه يك نفر وجود دارد و احياناً در يك شهر ممكن است يك نفر يا دو نفر وجود داشته باشند كه چنين خاصيتى در نگاه و نظر آنها باشد . پس قطعاً به اين شكل كه همهء مردم داراى چشم شور هستند و همهء مردم به اصطلاح نظر مىكنند ، نيست .
دوم : اگر بعضى مردم داراى چنين خصلت و خاصيتى باشند ، آيا آيهء « وَ انْ يَكادُ الَّذينَ كَفَروا لَيُزْلِقونَكَ بِابْصارِهِمْ » خاصيت جلوگيرى از چشمزخم دارد ؟ ما تا حالا به مدركى ( حديثى ، جملهاى ) برخورد نكردهايم كه دلالت كند و بگويد از اين آيه براى چشمزخم استفاده كنيد . اينكه چشمزخم حقيقت است يا نه ، يك مسأله است ( فرضاً حقيقت است ولو در بعضى از افراد ) و اينكه اين آيه براى دفع چشمزخم باشد مسألهء ديگرى است . چيزى كه از طرف پيغمبر يا ائمه به ما نرسيده باشد ، از پيش خود نبايد بتراشيم . نظر به اينكه روح مردم براى چنين چيزى آمادگى دارد [ آن را از پيش خود ساختهاند . ]
از شعارهايى كه مردم انتخاب مىكنند روحيهء مردم را مىشود شناخت . ما در قرآن آيه زياد داريم ، آياتى كه براى شعار قراردادن فوقالعاده عالى است ، جملههاى زيادى داريم از پيغمبر و ائمه ؛ ولى هيچ آيهاى به اندازهء آيهء « وَ انْ يَكادُ الَّذينَ كَفَروا » در ميان مردم براى شعار رايج نشده است . در هر خانهاى كه به روى مىبينى يك « ان يَكاد » آنجا زدهاند ، يعنى چشم تو كور كه خانه و زندگى من را مىبينى ، اين تابلو را اينجا نصب كردهام براى اينكه چشم تو كور باشد . اين امر يك حالت خودخواهى در مردم از يك طرف و يك حالت بدبينى به ديگران از طرف ديگر را نشان مىدهد . شما همهء شهر تهران را بگرديد ، به ندرت ديده مىشود كه در خانهاى مثلًا آيهء « هَلْ يَسْتَوِى الَّذينَ يَعْلَمونَ وَ الَّذينَ لا يَعْلَمون » « 1 » تابلو شده باشد . براى شعار چه از اين بهتر : « هَلْ يَسْتَوِى الَّذينَ يَعْلَمونَ وَ الَّذينَ لا يَعْلَمونَ » ؟ براى شعار چه از
هامش
( 1 ) . زمر / 9 .