اشاره به همين دستورهايى دارد كه در مورد روابط زوجيت هست و مردم كوچك مىشمارند . ) چقدر جامعههايى كه اين دستورها را كوچك شمردند و در مقابل امر الهى طغيان كردند ( « عُتُوّ » يعنى طغيان و سركشى و بىاعتنايى ) ولى ما در همين دنيا ( تصريح است كه در همين دنيا ؛ مسألهء آخرت حسابش جداگانه است ) به حسابشان رسيديم ، يعنى عكسالعمل كارشان در همين دنيا به آنها رسيد ، آن هم شَديد . مفسرين گفتهاند « شديد » در اينجا يعنى در كمال دقت و موبهمو . « فَحاسَبْناها حِساباً شَديداً وَ عَذَّبْناها عَذاباً نُكْراً » و در همين دنيا آنها را عذاب كرديم ، عذاب منكَر و نشناختهاى .
منكر يعنى نشناخته ؛ وقتى مىخواهند بگويند يك شىءِ خيلى عظيم بىسابقه ، [ اين كلمه را به كار مىبرند . ] « عَذاباً نُكْراً » در واقع يعنى يك عذاب بىسابقه ، نشناخته و وحشتناك .
اين همان مفهوم « وَ مَنْ يَتَعَدَّ حُدودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَه » است ولى در مقياس اجتماع . آنجا به مقياس فرد فرمود كه هر كسى كه خودش اين كار را بكند به جان خود ستم كرده است ، اينجا مىگويد : اگر جامعهاى و عموم مردمى اينگونه باشند ، تعدى و تجاوز به مرزها و مقررات زوجيت چقدر جامعههايى را به باد داده است . و اين عجيب است كه قرآن كريم در اين مسائل كه خيلى كوچك به نظر رسيده است ( اين مطلب را در مقدمهء كتاب نظام حقوق زن در اسلام بيان كردهام ) وارد جزئيات شده است .
تحقير مسائل حقوق خانوادگى در دنياى امروز
جزء مسائلى كه دنياى امروز به عللى اين مسائل را كوچك شمرد و تحقير كرد ، مسائل حقوق و احكام خانوادگى است . گويا عربها آن را « حقوق شخصيه » مىنامند . از قديم اين مسأله مطرح بوده است كه آيا منطق نظام خانوادگى همان منطق نظام اجتماعى است ؟ يعنى هيچ فرق نيست ميان نظام خانوادگى و ساير نظامات اجتماعى ؟ اين هم يك تشكيلاتى است مثل همهء تشكيلات اجتماعى و بايد تابع مقررات ديگر اجتماعى باشد ؟ يا خير ، نظام خانوادگى يك واحد بالخصوص است و منطق مخصوص به خود دارد ، حقوقش حقوق مخصوص به خود است ، احكامش احكام مخصوص به خود است و منطقش منطق جدايى است ؟
بزرگان بشريت در قديم اينچنين نظر مىدادند كه منطق زندگى خانوادگى يك منطق