آيا كسانى كه مىدانند با كسانى كه نمىدانند مانند يكديگرند ؟ يا آيات ديگرى در اين زمينه مانند : « أَمْ نَجْعَلُ الَّذينَ امَنوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ كَالْمُفْسِدينَ فِى الْارْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقينَ كَالْفُجّارِ » « 1 » .
اين آيه هم به همين صورت است و اين روش در تعليم و تربيت بسيار روش خوبى است .
خداوند به اهل ايمان خطاب مىكند . ببينيد خداى عالم در وحى خود به ما انسانها و مخلوقهاى ضعيف با چه صورتى مطلب را عرضه مىدارد ؟ مثل كسى است كه بخواهد قبلًا از ما اجازه بگيرد و بعد سخنش را ذكر كند و اين چقدر در نفس و روح ما مؤثر است ! مىفرمايد : « يا أَيُّهَا الَّذينَ امَنوا » اى اهل ايمان ! « هَلْ أدُلُّكُمْ عَلى تِجارَةٍ تُنْجيكُمْ مِنْ عَذابٍ أَليمٍ » آيا شما را راهنمايى كنم به معامله و تجارتى كه شما را از عذابى دردناك برهاند ؟ اين « هَلْ أدُلُّكُمْ » آنقدر به قول علماى ادب در آن « استعطاف » هست كه وقتى انسان فكر كند كه خداى عالم با ما كه بشر ضعيف هستيم به اين صورت دارد صحبت مىكند [ نمىتواند نه بگويد . ] گويا خداوند چنين مىگويد : آيا اجازه مىدهيد من شما را يك راهنمايى كنم ؟ حال مگر مىشود انسانى پيدا شود كه ببيند خداى عالم از او تقاضا كند كه آيا اجازه هست من شما را يك راهنمايى كنم و بعد هم بهطور مجمل و سربسته بگويد اين راهنمايى ، راهنمايى به معاملهاى است كه شما را از عذاب دردناك نجات مىدهد ، آنوقت اين انسان بگويد نه ، [ اجازه نيست ؟ ! ] گذشته از اينكه او خداى عالم است ، اگر يك فرد عادى هم به انسان چنين بگويد كه من مىخواهم معاملهاى به تو پيشنهاد كنم كه اثرش اين است كه تو را از عذابى دردناك نجات مىدهد [ انسان مىپذيرد . ] آنچه گفتيم مربوط به شكل و صورت اين پيشنهاد بود كه صورت استفهام است .
اما مادهء اين پيشنهاد . مىبينيم در ماده ، مفهوم تجارت و معامله آمده است : آيا شما را به چنين معاملهاى راهنمايى كنم يا نه ؟ مكرر عرض كردهايم كه همانطور كه مسألهء استفهام يكى از صور تعبيرات قرآن مجيد است ، مسألهء تجارت و معامله يكى از مواد تعبيرات قرآن است .
در چندين آيه از آيات قرآن تعبير تجارت و معامله و امثال اينها شده است ، اما
هامش
( 1 ) . ص / 28 .