روابط انسان با انسان كارى ندارد . ايمان امرى است قلبى ، وجدانى ، مربوط به رابطهء انسان با خدا ، و اما رابطهء انسان با انسان مسألهاى است كه به ايمان ارتباط ندارد . تو در دلت رابطهات را با خدا درست كن ، ديگر رابطهات با انسانها را بر هر اساس ديگرى مىخواهى تنظيم كنىتنظيم كن . گاهى كه مىخواهند ايمان رابطهء انسان با انسان را هم در بر بگيرد به اين شكل ذكر مىكنند كه رابطهء يك نفر مؤمن با همهء انسانها علىالسّويّه [ است ؛ ] با همهء انسانها بايد رابطهء دوستى و مودّت داشته باشد و نبايد ميان انسانى و انسانى فرق بگذارد . فقط انساندوست بايد بود ( نوع خاصى از انساندوستى كه اينها مىگويند ) كه اين موضوع را بعد بيشتر بايد تشريح كنم . اين حرف دومشان خيلى حرف جالبى هم به نظر مىرسد كه ايمان مربوط است به رابطهء انسان با خدا و اما رابطهء انسان با انسان ، آن طرف همين قدر كه انسان شد ديگر كافى است كه انسان هرگونه ارتباطى با او داشته باشد و بلكه بايد با همهء انسانها رابطهء دوستى داشت بدون اينكه ميان انسان مؤمن و انسان غير مؤمن فرق بگذاريم .
اين مطلب با تعليمات اسلامى جور در نمىآيد و قرآن بعد مىفرمايد - مثل اينكه تعريضى به مسيحيت هم هست - كه سيره و سنت ابراهيم كه خود مسيحيها و يهوديها هم قبول دارند اين نبوده است و نبايد باشد ؛ و قدر مسلّم اين است كه اين امر با دينِ جامعهساز يعنى دينى كه مسؤوليت ساختن يك جامعه را به عهده گرفته است جور در نمىآيد . فرق است ميان تعليماتى كه صرفاً يك تعليمات اخلاقى و فردى است و تعليماتى كه علاوه بر جنبهء فردى ، جنبهء اجتماعى هم دارد . در اين تعليمات نمىتواند ميان انسان مؤمن و انسان ضد ايمان هيچ فرقى گذاشته نشود .
قرآن مسألهء ديگرى را در آيات بعد طرح كرده است كه بنابراين [ آيا ] رابطهء انسان فقط با انسانهاى مؤمن بايد رابطهء دوستى و خوبى باشد و انسان با هر كس كه غير مؤمن شد بايد رابطهء دشمنى و عداوت داشته باشد و هيچ به او احسان و خوبى نكند ، پس انساندوستى اساساً غلط است ؟ در آيهء هشتم اين را هم توضيح مىدهد :
« لا يَنْهيكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذينَ لَمْ يُقاتِلوكُمْ فِى الدّينِ وَ لَمْ يُخْرِجوكُمْ مِنْ دِيارِكُمْ انْ تَبَرُّوهُمْ وَ تُقْسِطوا الَيْهِمْ » از اين [ مطلبْ ] شما اينچنين استنباط نكنيد كه كسانى كه دين و ايمان ندارند و اسلام ندارند اگر با شما سر ستيزه و دشمنى ندارند صِرف احسان به آنها را خدا نهى مىكند ؛ به آنها احسان كنيد ؛ ولى مسأله ، مسألهء ديگر است ؛ مقصود كسانى هستند كه با اسلام و مسلمين سر ستيزهجويى دارند و اگر شما با سادهدلى بخواهيد با
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 206
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٠٦