اصلًا « هو » يك اصطلاح خاص قرآنى و اصطلاح خاصىاست كه ما در دعاها اين را استنباط مىكنيم كه « هو » خودش يكى از اسماءالله است ، يعنى « او » ، يعنى آن كه « او » ى حقيقى فقط اوست ، چون « او » اشاره به غيب و غايب است ؛ يعنى او كه غير او « اين » و « آن » دارد ، و آن كه اساساً « او » ى مطلق است يعنى غيب مطلق است خداوند است . لذا در دعاها اگر توجه كرده باشيد ما اينجور تعبيرات داريم :
« يا هو » . اصلًا « هو » به معنى ضميرى معنى ندارد كه منادى واقع شود . ولى « هو » در مورد خدا منادى واقع مىشود ، مىگوييم : « يا هو » ، « يا مَنْ لا هُوَ الّا هُوَ » ( در دعاها تعبيرات خيلى عجيبى است ! ) اى كسى كه « هُوَ » ى حقيقى نيست مگر او ؛ « هُوَ » يى كه منحصراً به او بايد گفت « هو » فقط تو هستى .
حديثى است كه از وجود مقدس سيدالشهداء سلاماللَّه عليه روايت شده است « 1 » ، حديث خيلى مفصلى است در تفسير « قُلْ هُوَ اللَّهُ احَدٌ » و حديث بسيار پر معنايى است و در واقع گنجى است از معرفت . از جمله در آنجا حضرت راجع به همين كلمهء « هو » بحث كرده است ، مىفرمايد آنجا كه مىگويد : « قُلْ هُوَ اللَّهُ احَدٌ » نبايد خيال كنى ضميرى به كار بردهاى مثل اينكه « هو » را در جاهاى ديگر به كار مىبرند ، بلكه اسمى از اسماء الهى را بيان كردهاى .
پس اين كلمهء « هو » كه ما در اينجا مىگوييم : « هُوَ اللَّهُ الَّذى لا الهَ الّا هُوَ » در عين اينكه از نظر تركيبات عربى ضمير است ، بايد دانست كه اصلًا « هو » خودش اسمى از اسمهاى پروردگار است . به چه معنا اسم پروردگار است ؟ ( اسمها را بعد مىگوييم ) . هر صفتى كه صفت كمال باشد و آن را به پروردگار نسبت بدهيم ، به عبارت ديگر وقتى كه به صفت و مسمّى ( ذات ) با يكديگر عنوانى بدهيم ، مثلًا علم را به ذات نسبت بدهيم بشود عالم ، آنوقت مىشود اسم ؛ يعنى « علم » صفت است و « عالم » اسم . « قدرت » صفت است و « قادر » اسم . « رحمت » صفت است و « رحمان » و « رحيم » اسم .
حال در اينجا وقتى كه ما مىگوييم « هو » اسم پروردگار است ، در اين صورت چه چيزى صفت است و چه چيزى اسم ؟ آن كه صفت است همان غيب مطلق بودن
هامش
( 1 ) . آن حديث در صافى است ، مىخواستم كتاب را بياورم كه آن را از رو بخوانم ، فرصت نشد . خيلىعالى است . انشاءالله شايد در محلش ( قُلْ هُوَ اللَّهُ احَد ) به آن بپردازيم .