يك شبهه و پاسخ آن
بعدها يهوديها - مخصوصاً در عصر ما كه دستگاههاى تبليغاتى خيلى وسيعى دارند - اين موضوع را جزء مستمسكهاى خودشان قرار دادهاند كه مسلمين آمدند و به امر پيغمبر درختهاى خرما را قطع كردند و اين فساد در زمين است . از اين جهت است كه من لازم مىدانم كه در اطراف اين مطلب مقدارى بحث كنيم .
اين مطلب از دو جنبه بايد بحث شود ، يكى از جنبهء قرآنى كه آيا اين عمل با تعليمات خود قرآن سازگار بوده است يا نبوده است ؟ يعنى اصل تعليمات قرآن و پيغمبر در اين زمينه چه بوده است و آيا اين يك عمل استثنايى و بر خلاف آن تعليمات است يا نه ؟ و ديگر از نظر كلى و به اصطلاح فلسفى و حقوقى ، چون اين مسألهاى است كه حتى امروز هم در ميان فلاسفه جديد مطرح است .
قرآن كريم مكرر در تعليمات خودش اين دستور را يادآورى كردهاست كه در جهاد و مبارزه با دشمن از عدالت خارج نشويد ، مثل آياتى كه در ابتداى سورهء مائده هست ؛ در دو آيه است . در يك آيه مىفرمايد : « وَلايَجْرِمَنَّكُمْ شَنانُ قَوْمٍ انْ صَدّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ انْ تَعْتَدوا وَ تَعاوَنوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوى وَ لا تَعاوَنوا عَلَى الْاثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ اتَّقُوا اللَّهَ انَّ اللَّهَ شَديدُ الْعِقابِ » « 1 » وادار نكند كينه و دشمنى قومى كه شما را مانع شدند از ورود در مسجدالحرام [ كه از حد تجاوز كنيد . ] مىدانيم كه قريش به مسلمين فوقالعاده بدى كردند . يكى از چيزهايى كه سبب شده بود كه كينهء قريش ، شديد در دل مسلمين وارد شود عملى بود كه در حديبيّه انجام دادند كه مسلمين تا دو فرسخى مكه رفتند و اينها مانع شدند . قرآن مىفرمايد دشمنى اين قومى كه شما را مانع شدند از مسجدالحرام - بعلاوهء هزار كار بد ديگرى كه كرده بودند ؛ جنگ بدر و احد و خندق را اينها به پا كرده بودند - سبب نشود كه شما از حد تجاوز كنيد . بعد مىفرمايد كه در كارهاى نيك تعاون داشته باشيد و در كارهاى بد نه .
در آن آيهء ديگر مىفرمايد : « يا ايُّهَا الَّذينَ امَنوا كونوا قَوّامينَ لِلَّهِ شُهَداءَ بِالْقِسْطِ وَ لا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنانُ قَوْمٍ عَلى الّا تَعْدِلوا اعْدِلوا هُوَ اقْرَبُ لِلتَّقْوى » « 2 » اى اهل ايمان براى خدا قيام كنيد ، هميشه به عدالت گواهى بدهيد ، هرگز دشمنى يك قوم شما را وادار نكند
هامش
( 1 ) . مائده / 2 .
( 2 ) . مائده / 8 .