نيست . تقدم و احترام واقعى يك طلبه نسبت به ديگران جز بر مبناى تحصيلات و قدس و تقوا نمىتواند باشد . در ميان طلاب ، فقير و غنى ، دهاتى و شهرى ، بچه عمله و تاجرزاده و آقازاده هست ، در قديم از طبقات اشراف و شاهزادگان هم بودند ، اما همه چيز ارزش خود را از دست مىدهد و تنها امتيازات تحصيلى و معنوى است كه احترام طلاب را نسبت به يك فردِ بخصوص جلب مىكند و ارزش او را در نظر آنها بالا مىبرد .
محيط حوزههاى علوم دينى محيط زهد و قناعت است ، از اسراف و عياشى و مجالس شبنشينى كه در ساير طبقات است و احياناً دانشجويان غير رشتهء علوم دينى در آن مجالس شركت مىكنند ، خبرى نيست و حتى انديشهء اينگونه امور نيز در دِماغ يك محصل دينى پيدا نمىشود و اگر كسى كوچكترين تمايلى به اين امور نشان بدهد سقوطش قطعى است . روىهم رفته ، طلاب مردمى قانع و كمخرجاند و تحميلى بر بودجهء مردم به شمار نمىروند .
روابط استاد و شاگرد در ميان طلاب ، صميمى و احترامآميز است . شاگردان احترام استادان خود را در حضور و غياب با كمال ادب رعايت مىكنند و حتى بعد از فوت آنها همواره آنها را به نيكى و دعاى خير ياد مىكنند . اين اندازه حفظ حرمت استاد ، مخصوص محصلين علوم دينى و مولود تعليماتى است كه از اولياى دين دربارهء قداست علم و احترام معلم رسيده است . در ساير محيطهاى تحصيلى - چنان كه مىدانيم - اين امور كمتر وجود دارد .
عادت طلاب بر اين است كه روى درسى كه از استاد مىگيرند بعد خودشان فكر كنند . لذا درس خود را از روى كتاب مطالعه مىكنند . بعلاوه بعد با يكى از همدرسهاى خود آن درسها را مباحثه مىكنند . در درسهاى عالى آنچه را از استاد در مجلس درس فرا مىگيرند به ذهن مىسپارند و شب مىنويسند . بناى طلاب بر حفظ كردن و طوطىوارى ياد گرفتن نيست - چنان كه عادت معمول محصلين جديد است - بر تعمق و تفكر و تجزيه و تحليل است . و چون حق تدريس ، انحصارى نيست و انتخاب استاد با خود شاگردان است ، براى هركسى كه استعدادى داشته باشد ميسر است كه كتابهاى پايينتر را تدريس كند . از اين رو يك نفر دانشجوى دينى در عين حال كه دانشجوست و درس مىخواند ، ممكن است تدريس هم بكند .
امتياز متد تحصيلى طلاب نسبت به ساير متدها همين است كه طلاب ، درسى
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 488
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٤٨٨