بديهى است كه مفهوم مخالف جملهء گرانقيمت فوق اين است : الْجاهِلُ بِزَمانِهِ يَهْجُمُ عَلَيْهِ اللَّوابِسُ . آن كه نمىداند در جهانى كه زندگانى مىكند چه مىگذرد ، چه عواملى دست اندركار ساختن جامعه به ميل خود هستند ، چه تخمهايى در زمان حاضر پاشيده مىشود كه در آينده سر برخواهند آورد ، روزگار آبستن چه حوادثى است ، هرگز نمىتواند به مقابله با نيروهاى مهاجم برخيزد و يا از فرصتهاى طلايى زودگذر اغتنام جويد .
واضح است كه توجه و بىتوجهى قشرى كه مسئوليت هدايت و رهبرى و رعايت و پاسدارى جامعه خود را دارند ، از نظر آگاهى به اوضاع ، اهميت فوقالعاده بيشترى دارد .
اگر وضع امروز خود را با هشتاد سال پيش ( پيش از مشروطيت ايران ) مقايسه كنيم مىبينيم روحانيت آن روز مواجه بوده با جامعهاى بسته و راكد ، با جامعهاى كه هيچگونه واردات فكرى نداشته جز آنچه از حوزه علمى دينى صادر مىشده است .
فرضا از آن حوزهها جز رسالهاى عملى يا كتابهايى در حدود جلاء العيون و حليةالمتقين و معراجالسعاده صادر نمىشده است آن جامعه نيز مصرف فكرى جز اينها نداشته است .
ولى امروز اين توازن به شدت بههم خورده است . امروز به طور مستمر از طريق دبستانها ، دبيرستانها ، دانشگاهها ، مؤسسات آشكار و پنهان نشر كتاب ، وسايل ارتباط جمعى از قبيل راديو ، تلويزيون ، سينماها ، روزنامهها ، مجلات هفتگى و ماهانه و سالانه ، كنفرانسها ، سخنرانيها و از طريق برخورد با مردمى كه ازسرزمينهاى ديگر به كشور ما آمدهاند و از طريق مسافرتها به كشورهاى خارج هزاران نوع انديشه به اين جامعه صادر مىشود كه اگر انديشههايى كه از حوزههاى علمى دينى و يا وسيله شخصيتهاى مبرّز مذهبى در خارج اين حوزهها صادر مىشود - با اين كه نسبت به گذشته در سطح بالاترى قرار گرفته است - با آنچه از جاهاى ديگر صادر مىشود مقايسه شود ، رقم ناچيزى را تشكيل مىدهد و مىتوان گفت نزديك به صفر است . حتى خود حوزههاى علميه ما هم اكنون يكى از بازارهاى پر رونق انديشههايى است كه از كانونهاى غيرمذهبى و يا ضد مذهب صادر مىشود . اينجاست كه هر فرد متدين آگاه ضرورت تجديد نظر در برنامههاى حوزههاى علميه را شديدا احساس مىكند .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 280
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٨٠