مملوكيت نسبت به انسان « 1 » .
حافظ مىگويد :
غلام همت آنم كه زير چرخ كبود * ز هرچه رنگ تعلق پذيرد آزاد است
مگر تعلق خاطر به ماهرخسارى * كه خاطر از همه عالم به مهر او شاد است
اصلاح همزمان درون و بيرون ، راه كسب معنويت
انسان را بايد آزاد كرد و اين كار بايد با آزادى از درون آغاز گردد . در عين حال در روابط بيرونى هم نبايد اين گونه نظر داد كه اين روابط به هر شكل و صورتى كه باشند در درون اثر نمىبخشند « 2 » . اگر بنا شود تعلق اشياء به انسان هيچ نظام و قانونى نداشته باشد و عدالت در آن رعايت نگردد ، رابطه درونى هم بىترديد بههم مىخورد . اينجا اين آيه قرآن كه پيامبر اسلام در بسيارى از نامههايش خطاب به سران كشورهايى كه آنها را به اسلام دعوت مىكرد مىنوشت ، شايسته توجه و دقت است :
قُلْ يا أهْلَ الْكِتابِ تَعالَوْا الى كَلِمَةٍ سَواءٍ بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمْ ألّا نَعْبُدَ الَّا اللَّهَ وَ لانُشْرِكَ بِهِ شَيْئاً وَ لا يَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أرْباباً مِنْ دونِ اللَّهِ « 3 » .
اى اهل كتاب ! بياييد از آن كلمهء حق كه ميان ما و شما يكسان است پيروى كنيم ، كه جز خداى يكتا را نپرستيم و چيزى را با او شريك قرار ندهيم و برخى را به جاى خدا به ربوبيت تعظيم نكنيم .
معمولا دعوت به اين صورت است كه كسى ديگرى را به سمت آنچه كه خود دارد مىخواند ، مثل اين كه از دو ملت عرب و فارس ، يك وقت ملت عرب دعوت
هامش
( 1 ) . يَابْنَ آدَمَ خَلَقْتُ الْاشْياءَ لِأجْلِكَ وَ خَلَقْتُكَ لِأجْلى . اشياء براى انسان است و انسان براى خدا .
( 2 ) . البته ممكن است براى افراد بسيار نادرى ، بيرون به هر وضعى كه باشد در درون آنها اثرى به جانگذارد ، اما اين قاعده كليت ندارد .
( 3 ) . آل عمران / 64 .