فلان كس كامل شده است » يعنى قبلًا هم علم داشت و از آن استفاده مىكرد ولى اكنون علمش يك درجهء كمالى را پيموده است . پس يك انسان تمام داريم كه در مقابل انسانى است كه از نظر افقى ناتمام است ، يعنى اصلًا نيمه انسان است ، كسر انسان است ، مثلًا ثلث يا دو ثلث انسان است و به هرحال انسان تمام نيست . و انسان ديگرى داريم كه انسان تمام هست ولى انسان تمام مىتواند كامل باشد ، كاملتر باشد و از آن هم كاملتر باشد تا به آن حد نهايى كه انسانى از آن بالاتر وجود ندارد برسد كه او را انسان كامل - كه حد اعلاى انسان است - مىناميم
تعبير « انسان كامل »
تعبير « انسان كامل » در ادبيات اسلامى تا قرن هفتم هجرى وجود نداشته است .
امروز در اروپا هم اين تعبير خيلى زياد مطرح است ، ولى براى اولين بار در دنياى اسلام اين تعبير در مورد انسان به كار برده شده است . اولين كسى كه در مورد انسان تعبير « انسان كامل » را مطرح كرد عارف معروف ، محيى الدين عربى اندلسى طايى است . محيى الدين عربى پدر عرفان اسلامى است ؛ يعنى تمام عرفايى كه شما از قرن هفتم به بعد در ميان تمام ملل اسلامى سراغ داريد و از جمله عرفاى ايرانى فارسى زبان ، از شاگردان مكتب محيى الدين هستند . مولوى يكى از شاگردان مكتب محيى الدين است . او با اين همه عظمت ، در مقابل محيى الدين از نظر عرفانى چيزى نيست . محيى الدين مرد عربى نژاد از اولاد حاتم طايى و اهل اندلس « 1 » بود . همهء مسافرتهاى او در كشورهاى اسلامى بود و در شام از دنيا رفت . قبر محيى الدين اندلسى شامى - كه به اعتبار مدفنش به او « شامى » مىگويند - در دمشق است . او شاگردى به نام صدرالدين قونوى دارد كه بعد از محيى الدين ، بزرگترين عارف شمرده مىشود . اينكه عرفان اسلامى به صورت علمى ، آن هم علم بسيار بسيار غامض درآمده است ، محصول كار محيى الدين و شروح صدرالدين قونوى است .
صدرالدين قونوى كه اهل قونيه در تركيه است ، پسر زن محيى الدين بود ؛ يعنى محيى الدين هم استادش بود و هم شوهر مادرش . مولوى معاصر صدرالدين قونوى است . صدرالدين در مسجدى امام جماعت بود و مولوى مىرفت و به او اقتدا
هامش
( 1 ) اسپانياى امروز ، آن وقت به نام اندلس و يك كشور اسلامى بود .