بعضى ديگر مىگويد كافر و غيرمؤمن . مؤمن در اصطلاح قرآن يعنى چه ؟ يعنى صاحب ايمان . غيرمؤمن يعنى كسى كه فاقد ايمان است . ايمان يعنى چه ؟ از خود ايمان شروع كنيم ؟ .
ايمان مربوط به دل ، قلب و اعتقاد است و اين ، نصّ قرآن مجيد است . عدهاى از اعراب باديه نشين آمدند خدمت پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و گفتند : « امَنّا يا رَسولَ اللَّه » ما ايمان آورديم . آيهء قرآن نازل شد :
قالت الاعراب آمنا قل لم تؤمنوا و لكن قولوا اسلمنا و لما يدخل الايمان فى قلوبكم
« 1 » يعنى گروهى از اعراب باديه نشين آمدند نزد تو ( پيغمبر ) و گفتند ما ايمان آورديم . به آنها بگو : شما نگوييد ما ايمان آورديم ، بگوييد ما اسلام آورديم . ( اسلام آوردن يعنى شهادتين را به زبان آوردن ولى ايمان مربوط به دل و قلب است ، مربوط به اعتقاد باطن است . ) هنوز ايمان در دل شما مردم نفوذ نكرده است .
از اين آيه مىفهميم كه ايمان واقعيت و حقيقتى است مربوط به روح انسان نه مربوط به بدن انسان ، نه مربوط به پيشانى انسان كه آثار سجده داشته باشد يا نداشته باشد و نه مربوط به زبان انسان كه متذكر خدا باشد يا نباشد ، بلكه به ريشهء اين امور - كه عبارت است از يك حالت قلبى و فكرى و اعتقادى - مربوط است . شما مىپرسيد : ايمان به چه ؟ بگويم به خدا ؟ بگويم ايمان به صفات خداوند ؟ بگويم ايمان به رسالت پيغمبر و نزول وحى بر او ؟ بگويم ايمان به اينكه معادى هست ؟ بله ، همهء اينها درست است ولى خود قرآن تمام اينها را در يك كلمه جمع كرده است كه من فقط مىخواهم آن را توضيح بدهم . آن كلمه كلمهاى است كه در اولين آيهء سورهء بقره به يك اعتبار و در سومين آيهء آن به اعتبار ديگر ذكر شده است . در سورهء بقره اينطور مىخوانيم :
بسم الله الرحمن الرحيم . الم . ذلك الكتاب لا ريب فيه هدى للمتقين . الذين يؤمنون بالغيب و يقيمون الصلاة و مما رزقناهم ينفقون
« 2 » .
هامش
( 1 ) حجرات / 14 .
( 2 ) بقره / 1 - 3 .