كه اين صادقتر از مطالعهء كتب تاريخ است ، چون سفر است و فايدهء سفر را همراه خود دارد . سفر چيزى است كه غير سفر جاى آن را نمىگيرد . شعرى در ديوان منسوب به اميرالمؤمنين على عليه السلام هست كه مىگويد :
تَغَرَّبْ عَنِ الْاوْطانِ فى طَلَبِ الْعُلى * وَ سافِرْ فَفِى الْاسْفارِ خَمْسُ فَوائِد
تَفَرُّجُ هَمٍّ وَ اكْتِسابُ مَعيشَةٍ * وَ عِلْمٍ وَ آدابٍ وَ صُحْبَةِ ماجِد « 1 »
.
سفر كن ، مثل مرغ پابسته نباش كه وقتى به پايش يك لنگه كفش مىبندند ديگر نمىتواند تكان بخورد . سفر كن ولى هدف تو از سفر ، طلب علوّها و برتريها يعنى طلب فضيلتها و كسب كمالها باشد . و در سفر پنج فايده نهفته است : .
1 . تَفَرُّجُ هَمٍّ . همّ و غم ، اندوهها از دلت بر طرف مىشود ، تفرّج پيدا مىكنى . انسان تا وقتى كه در محيط است ، با سوابقى كه در زندگى دارد ، خاطراتْ هميشه براى او يادآور غم و اندوه و غصه و گرفتاريهاست . مسافرت كردن و از دروازهء شهر بيرون رفتن ، بهطور طبيعى همان است و غم و غصهها در شهر ماندن همان . پس اولين فايدهاش اين است كه از همّ و غمها نجات پيدا مىكنيد ؛ لااقل روح انسان كه زير سنگينى غم و غصهها لگدمال مىشود ، براى مدتى آزاد مىگردد .
2 . وَاكْتِسابُ مَعيشَةٍ . اگر باهوش باشيد مىتوانيد با مسافرت ، كسب معيشت كنيد .
انسان نبايد در معيشتها ، در كسب درآمدها ، فكرش محدود باشد به آنچه كه در محيطش وجود دارد . چه بسا كه انسان با لياقتى كه دارد ، اگر پايش را از محيط خود بيرون گذاشته و به محيط ديگر برود برايش بهتر باشد ، زندگىاش خيلى بهتر شود و رونق بيشترى پيدا كند .
3 . وَ عِلْمٍ . غير از كسب معيشت ، كسب علم كنيد . هر عالِمى يك دنيايى است .
ممكن است در شهر شما عالمهاى بزرگ و درجهء اولى باشند ولى هر گلى بويى دارد .
عالمى كه در شهر ديگر است ، ممكن است از يك نظر در حد عالم شهر شما نباشد ولى او هم براى خود دنيايى دارد . وقتى با دنياى او روبرو شديد ، غير از دنيايى كه داشتيد با دنياى علم ديگرى نيز آشنا خواهيد شد و علوم ديگرى به دست خواهيد آورد .
4 . وَ آدابٍ . همهء آداب و اخلاقها آداب و اخلاقى نيست كه مردم شهر يا كشور تو
هامش
( 1 ) مستدرك ج 3 / ص 22 .