ركن اول توبه : ندامت و پشيمانى
فرمود : اولش اين است كه روحت آتش بگيرد ، مشتعل بشود ، خودت را غرق در حسرت ببينى ، غرق در ندامت و پشيمانى ببينى . چشمت را بر روى گناهانت باز كن ، يك محاسبة الاعمالى براى خودت درست كن ، از خودت حساب بكش ، ببين روزى چند گناه كبيره مرتكب مىشوى . شيخ بهايى مىگويد :
جدّ تو آدم بهشتش جاى بود * قدسيان كردند بهر او سجود
يك گنه ناكرده گفتندش تمام * مُذنبى مذنب ، برو بيرون خرام
تو طمع دارى كه با چندين گناه * داخل جنّت شوىاى روسياه ؟
ركن دوم : تصميم به عدم بازگشت
شرط ( ركن ) دوم توبه چيست ؟ فرمود : الْعَزْمُ عَلى تَرْكِ الْعَوْدِ يك تصميم مردانه ، يك تصميم جدى كه ديگر من اين عمل ناشايست را تكرار نمىكنم . البته شما را با اين شعرى كه خواندم مأيوس نكرده باشم . نگوييد پس كار تمام است ؛ نه ،
لا تقنطوا من رحمة الله
« 1 » از رحمت الهى مأيوس نباشيد . از هرچه گناه داريد برگرديد ، خدا مىپذيرد . همهء شرايط را ذكر كردهاند ، ولى حد و اندازه براى گناه ذكر نكردهاند .
نگفتهاند اگر گناهت به اين حد رسيد توبهات قبول مىشود و از آن بالاتر كه شد نه ، بلكه گفتهاند توبه كن قبول مىشود اما به شرط اينكه واقعاً توبه كنى . اگر آتش درونى در تو پيدا بشود ، انقلاب مقدس در روح تو پيدا بشود و تصميم بر عدم عود بگيرى ، توبهء تو قبول است اما به شرط اينكه تصميم تو واقعاً تصميم باشد ، نه اينكه بيايى اينجا پچ پچى هم با خودت بكنى و بگويى عجب وضع بدى داريم و بيرون كه رفتى فراموش كنى . اين به درد نمىخورد و بدتر است . امام فرمود : كسانى كه استغفار مىكنند و باز گناه را تكرار مىكنند ، استغفارشان از استغفار نكردن بدتر است چون اين مسخره كردن توبه است ، استهزاء خداست ، استهزاء توبه است .
ايندو ركن توبه است : اول ندامت ، حسرت ، اشتعال درونى ، ناراحتى از گذشته ، پشيمانى كامل از گناه ؛ و دوم تصميم قاطع و جدى براى تكرار نكردن گناه . اما توبه دو شرط هم دارد :
هامش
( 1 ) زمر / 53 .