اولى اگر شخصاً آن را تلف كرده باشد و حتى سهواً ، باز هم ضامن است . اما اگر نه خودش تلف كند و نه در حفظ آن كوتاهى كرده باشد بلكه قهراً در دست او تلف شود ، ضامن نيست . اين همان فرقى است كه به اصطلاح يد امين با يد غيرامين دارد .
اما آنچه راجع به ضمانت طبيب سؤال شد . در اين مورد چون اخيراً مطالعهء دقيق نكردهام ، تنها كلياتى را مىگويم . طبيب اگر متخصص كار خودش نباشد به هر حال ضامن است ؛ يعنى هركس اگر بين خود و بين اللَّه در كارى كه متصدى آن است متخصص نيست و مىداند كه خبرهء اين كار نيست ، ضامن است و اگر هم خبره باشد باز در آن مواردى كه صددرصد مطمئن نيست ( مثل جراحيهايى كه احتمال تلف شدن و امثال آن دارد ) مىگويند كه بايد برائت ذمّه حاصل كند ، يعنى قبلًا از خود مريض يا اولياى مريض اجازه بگيرد و خلاصه بدون اجازه نباشد . تفصيل اين مسئله را بعداً بحث مىكنيم .
سؤال : معروف است كه مىگويند : تاوان نصف بهاى مال است .
جواب : خير ، تاوان اين مقدار نيست .
سؤال : شما فرموديد امين ضامن نيست مگر اهمال كرده باشد . بعد فرموديد اگر ماشينى از كسى گرفتيم و درِ آن را باز گذاشتيم و دزد آن را برد ، چون دزد خودش عقل و شعور دارد پس ما مقصر نيستيم . اين مسئله چگونه است ؟ در حالى كه به هر حال ما اشتباه كردهايم .
جواب : گفتيم كه در اين مثال ، شما مقصر هستيد ولى چون مقصرتر از شما وجود دارد او ضامن مىشود و به عهدهء شما نيست .
- امين ضامن نيست مگر آنكه اهمال كرده باشد . اينجا هم ما اهمال كردهايم و بايد مقصر باشيم .
جواب : گفتيم در مواردى كه انسان به واسطهء اهمالش يا حتى سببيتش در اتلاف مال تأثير دارد ، فى حدذاته ضامن است . ولى وقتى انسانى در اينجا دخالت مىكند چون دخالت او از دخالت اين فرد شديدتر است ، ضمانت اين فرد هم مىافتد به گردن او .
درست است كه اهمال از شما بوده ولى اهمال شما كه سبب نشده آن مال قهراً تلف شود . اهمال شما سبب شده كه يك انسانى كه داراى اراده و اختيار است بيايد اين كار را بكند .
سؤال : بعضى از تصرفات به اين صورت است كه مثلًا جنسى از خارج
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 396
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣٩٦