پيمان با كفار
مسئله ديگر مسئله پيمان با مشركان است . آيا مىشود مسلمين با آنها پيمان و قرارداد ببندند ، و اگر قرارداد بستند قراردادشان محترم است يا محترم نيست و آيا لازم است محترم بشمارند يا لازم نيست ؟
چگونگى جنگ
بعد هم مسائل ديگرى است . در وقتى كه اسلام جنگ را مشروع مىكند ، به اصطلاح در كيفيت جنگ چه نوع جنگى را جايز مىداند و چه نوع جنگى را جايز نمىداند ؟ به اين معنا كه آيا مثلًا قتل عام را جايز مىداند يا جايز نمىداند ؟ آيا كشتنِ كسانى را كه شمشير برنداشتهاند - مثل پيرزنها ، بچهها ، افرادى كه مشغول كار و كسب خودشان هستند - جايز مىداند يا جايز نمىداند ؟ اينها همه مسائلى است كه بايد بحث شود .
آياتى كه راجع به جهاد است در جاهاى متعدد قرآن آمده است و ما با توفيق خداوند كوشش مىكنيم همهء آياتى را كه راجع به جهاد است جمع آورى كنيم تا نظر قرآن را در اين راه به دست بياوريم .
نخستين سؤال : مشروعيت جنگ
مسئله اول دربارهء اصل مشروعيت جهاد است ، دربارهء اين كه آيا صحيح است كه در متن يك دين و در متن قانون آن ، قانون جنگ وجود داشته باشد يا نه ؟
معترض مىگويد : نه . چون جنگ بد است و دين هم هميشه بايد مخالف بديها باشد ، پس بايد مخالف جنگ يعنى طرفدار صلح باشد . وقتى مىخواهد با جنگ مخالف باشد پس نبايد قانون جنگ داشته باشد و هيچ وقت هم نبايد بجنگد . مسيحيها اينجور تبليغ مىكنند . ولى اين حرف ، سست و بىاساس است .
جنگ يا تجاوز ؟
آيا جنگ مطلقاً بد است ، حتى در مقام دفاع از يك حق ، و يا تهاجم و تجاوز بد است ؟ پس بايد مورد و منظور جنگ را به دست آورد كه براى چه منظور و هدفى