[
خاتمه
] . چنين فكر مىكنم كه اين نسخه را من به شما هبه كردهام ، لهذا به هبهء خودم رجوع مىكنم . كتاب را پس از مطالعه برگردانيد . آنچه بر اين كتاب ايراد گرفته شده است سه نوع است . يك نوع مناقشهء مطلب است از نظر فقهى . من در اين مناقشات هيچ چيز جالب توجهى نيافتم . مطلب در حدودى كه در اين كتاب گفته شده است ، بر مسألهء « ستر » اجماع عموم مسلمين است ، و در مسألهء « نظر » كه در اين كتاب نيز چندان تجزّم نشده است فتواى اكثريت فقهاست ، و در مسألهء « حريم » هم اجماعى است . آنچه مخالف با محتواى اين كتاب است سيرهء جاريهء مسلمين برخى از نقاط است در عصرهاى اخير كه بر خلاف سيرهء قطعيّهء سلف است . نوع ديگر از نوع مصلحت انديشى است كه كتمان ، اصلح از اظهار است ؛ و چنين مصلحت انديشىها را فقط افرادى مىكنند كه از جريان اجتماع بىخبرند و شعاع ديدشان چه از نظر مكان و چه از نظر زمان محدود است . نوع سوم نسبتهايى است كه به نويسنده داده شده است ، و رسيدن به اين حساب با خداى ربّ العالمين و احكم الحاكمين است .