صفحهء 142 :
يكى از علماى نجف نوشته است كه اين خطبه را آن حضرت در بين راه ايراد فرموده . اگر اين نقل قابل اعتماد باشد ممكن است اين خطبه را امام در راه ، پس از رسيدن خبر شهادت مسلم بن عقيل در يكى از منازل كه ولى مىخواسته است شب آنجا بماند و صبح حركت كند ايراد فرموده باشد .
فرض خوبى است ولى آيا مدركى دارد يا نه ؟
صفحات 142 و 143 :
حالا فرض مىكنيم امام اين خطبه را از اول تا آخر در مكه قبل از حركت به كوفه ايراد فرموده باشد ، در اينجا لازم است اوضاع و احوال و محيطى كه اين خطبه در آن إنشاء شده در نظر گرفته شود تا درك صحيح معناى خطبه ميسر گردد :
مطالعات چندماههء امام حسين عليه السلام و بررسيهاى دقيقى كه از ميزان قدرت حكومت از يك طرف و قدرت نظامى خود از طرف ديگر فرمود چنين نتيجه مىداد كه : عوامل پيروزى فراهم شده و اگر كوفه در اين شرايط مساعد تسخير شود و حكومت حسينى تشكيل گردد مىتوان اسلام را در پناه قدرت حكومت نجات داد و سنت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله را زنده كرد .
ولى از طرف ديگر معلوم است كه عمال حكومت بيكار ننشسته و مراقب اوضاع هستند و از اين رو امكان برخورد نظامى هست . بنابراين بايد افرادى كه در اين مبارزه وارد هستند با قاطعيت و جديت كامل آمادهء هرگونه فداكارى و جانبازى باشند و قبل از همه رهبر قيام بايد براى فداكارى آمادگى داشته باشد .
در چنين شرايطى امام حسين عليه السلام از فداكارى و جانبازى سخن مىگويد و به ياران خود بيدار باش مىزند .
اين توجيه با لحن قاطع خطبه سازگار نيست .
صفحهء 154 :
حقيقت اين است كه امير المؤمنين عليه السلام وقتى كه عازم پيكار با معاويه مىشود تمام نيروى
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 692
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٦٩٢