مىدانست به هر حال در اين سفر شهيد مىشود يا نه ؟ .
4 . آيا امام حسين پيشنهاد صلح كرد يا نه ؟ و در صورت دوم آيا طرف مقابل پيشنهاد صلح كرد و او نپذيرفت يا نه ؟ و اگر فرض كنيم پيشنهاد صلح كرده است پس وضع او و امام حسن هيچ تفاوتى ندارد . تفاوت در ناحيهء طرف است كه معاويه صلح را پذيرفت و يزيد نپذيرفت . و اگر پيشنهاد صلح كرد چرا از اول بيعت نكرد ؟ آقاى [ صالحى ] نجفآبادى معتقد است كه امام پنج بار پيشنهاد صلح كرد .
5 . اگر امام حسين نه پيشنهاد صلح كرد و نه پيشنهاد صلح طرف را پذيرفت به چه علت بود و چرا امام حسن صلح را پذيرفت ؟ .
6 . آيا جملهء « انَّ اللَّهَ شاءَ انْ يَراكَ قَتيلًا » مىتواند صحيح باشد يا نه ؟ .
7 . چرا امام حسين تا اين حد در مقابل تقاضاى بيعت مقاومت كرد ولى امير المؤمنين و ائمهء ديگر در مقابل اين تقاضا اين قدر مقاومت نكردند ؟ آيا مىتوان گفت كه بيعت على عليه السلام تسليم به اكثريت بود و لو اكثريت خاطى ، ولى بيعتى كه از امام حسين مىخواستند ، تسليم به رسم ولايتعهدى بود ؟ .
8 . آيا ميان بيعت و صلح فرق است يا نه ؟ يعنى آيا ممكن است بگوييم كه در شرايط خاصى بيعت جايز نيست زيرا بيعت امضاء و تأييد است ولى صلح جايز است زيرا صلح معمولًا در ميان دو متخاصم صورت مىگيرد و هيچ گونه مفهوم امضاء و تأييد ندارد بلكه مفهوم تخاصم دارد ؟ پس آيا مىتوان گفت امام حسين حاضر به بيعت نشد اما حاضر شد به صورت يك فرد مخاصم صلح كند ؟ .
9 . آيا قرائنى هست كه امام حسين درصدد به دست گرفتن حكومت بود ؟ يا فقط ممتنع از بيعت بود و حد اكثر آمر به معروف و ناهى از منكر بود ؟ .
به عقيدهء ما ترتيب اثر دادن به نامههاى اهل كوفه خود قرينه است بر اينكه امام درصدد به دست گرفتن حكومت و زعامت بود . « مسلم » هم براى چنين كارى به كوفه آمد .
به دنبال اين پرسش ، پرسش ديگرى است كه آيا رفتن به مكه صرفاً براى امتناع از بيعت بود و يا براى اين بود كه امكان جنبش و فعاليت بيشترى براى زعامت پيدا كند ؟ .
10 . آيا امام سجاد در وقعهء « حَرّه » به وسيلهء مسلم بن عقبه با يزيد بيعت كرد ؟ .
11 . يكى از سؤالات اين است كه چگونه است كه امام پس از برخورد با سپاه حرّ
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 539
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٥٣٩