مشخصات سياست اموى : دامن زدن به آتش تعصب نژادى و ترويج شعر
امويين از چند چيز حمايت و با چند چيز مبارزه مىكردند . از جمله چيزهايى كه حمايت مىكردند ، دامن زدن به آتش تعصبهاى نژادى بود . در الامام الصادق مىنويسد كه حجّاج به عامل خود در بصره نوشت كه وقتى كه نامهء من به تو مىرسد نَبَطيه را از خود دور كن كه براى دين و دنيا مفسدهاند . عامل - به قرينهء كلام - افراد متقى و قاريان قرآن را استثناء كرد و گزارش داد . حجّاج نامهاى بنوشت و در آن نامه نوشت كه به رسيدن اين نامه اطباء را جمع كن كه در خواب ، تو را معاينه كنند ، اگر رگ نبطى پيدا كردند فوراً قطع كن .
يكى ديگر ترويج اشعار و بالأخص اشعار جاهلى بود . گذشته از اشعار بزمى ، كوشش مىكردند كه به مردم القاء كنند كه حكمت هم در اشعار است . در جلد چهارم ابن خَلَّكان صفحهء 328 ضمن شرح حال أبو عبيدهء نحوى مىنويسد : و ذكر المبرّد فى كتاب الكامل انّ معاوية بن ابى سفيان الاموىّ قال اجعلوا الشّعر اكبر همّكم و اكثر آدابكم فانّ فيه مآثر اسلافكم و مواضع ارشادكم فلقد رأيتنى يوم الهزيمة و قد عزمت على الفرار فما ردّنى الّا قول ابن الاطنابة الانصارىّ :
ابَتْ لى عِفَّتى وَ ابى بَلائى * وَ اخْذِى الْحَمْدَ بِالثّمَنِ الرَّبيحِ
وَ اجْشامى عَلَى الْمَكْروهِ نَفْسى * وَ ضَرْبى هامَةَ الْبَطَلِ الْمُشيحِ
وَ قَوْلى كُلَّما جَشَأَتْ وَ جاشَتْ * مَكانَكِ تُحْمَدى اوْ تَسْتَريحى
لِادْفَعَ عَنْ مَآثِرَ صالِحاتٍ * وَ احْمى بَعْدُ عَنْ عِرْضٍ صَريحٍ « 1 »
آن جملههاى معاويه در واقع مبارزهاى است با
« الشُّعَراءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغاوُونَ »
« 2 » و سنت نبوى . معاويه چرا در آن وقت به فكر آيات جهادِ قرآن نيفتاد و به فكر اين اشعار تعصبآميز افتاد ؟ !
هامش
( 1 ) . [ مبرّد در كتاب كامل آورده كه معاوية بن ابى سفيان اموى گفت : بايد شعر بزرگترين كوشش و بيشترين ادبيات شما باشد كه آثار پيشينيان شما و مواضع ارشاد و راهيابى شما در آن نهفته است . همانا من در روز هزيمت ( گريز از جنگ ) تصميم بر فرار گرفتم و چيزى مرا بازنگرداند جز اين سخن ابن اطنابهء انصارى :
عفت و ورزيدگى من و اينكه خواستم با بهايى گران ستايش را براى خود بخرم و نفسم را بر ناگواريها واداشتم و بر فرق دليرى كه خود را مىپايد كوفتم و به نفس خود وقتى بىتابى و غضب مىكرد گفتم سر جاى خود باش تا ستايش شوى يا استراحت كنى ، همهء اينها باعث شد كه از ميدان كارزار نگريزم تا از آثار صالح و شايسته دفاع كنم و از آبروى نيك خود حمايت نمايم . ]
( 2 ) . شعراء / 224 .