دورهاى را دورهء علم جديد مىنامند . البته علم ، قديم و جديد ندارد ولى دورهاى را دورهء جديد براى علم مىنامند . تفاوت دورهء جديد با دورهء قديم علم در چيست ؟ در دورهء جديد ، علم سرعت و پيشرفت فوق العادهاى پيدا كرد . يك مرتبه مثل اينكه مانعى را از جلوى چرخ علم برداشته باشند ، علم به سرعت شروع كرد به حركت كردن ، در صورتى كه حركت علم در دوران قديم كندتر بود . اما علت اين سرعت در دورهء جديد چيست ؟ آيا علماى جديد مثل پاستور نبوغ بيشترى از علماى قديم مثل بقراط و جالينوس و بوعلى سينا داشتهاند ؟ به عبارت ديگر ، آيا علت اين است كه در دنياى جديد اشخاص خارق العادهاى پيدا شدند كه در دنياى قديم چنين شخصيتها و مغزهاى متفكرى نبودند ؟ نه ، چنين نيست . شايد امروز احدى ادعا نكند كه نبوغ پاستور يا ديگران از نبوغ ارسطو ، افلاطون ، بوعلى سينا ، بقراط ، جالينوس و يا خواجه نصير طوسى بيشتر بوده ، ولى سرعت و موفقيت كار اينها بيشتر بوده است . سرّش چيست ؟ .
مىگويند سرّش اين است كه اسلوب علما يك مرتبه تغيير كرد . از وقتى كه اسلوب علما در تحقيق عوض شد ، سرعت پيشروى علم بيشتر شد . اسلوبها در موفقيتها نقش دارند . ممكن است شما يك فرد نابغه و باهوش و با استعداد و پركارى را در رأس يك مؤسسه قرار بدهيد و نتواند اداره كند . فرد ديگرى را كه به اندازهء او نبوغى از نظر حافظه و هوش و استعداد و درك ندارد ، در رأس همان مؤسسه قرار بدهيد و بهتر اداره كند ، از باب اينكه سبك و روش او بهتر است .
مثال واضحتر و روشنترى بزنيم : مكرر افرادى را ديدهايم كه بسيار باهوش ، با استعداد و پرحافظه هستند اما موفقيت اينها در يادگيرى كمتر از موفقيت كسانى است كه از نظر هوش و حافظه و قدرت كار در سطح پايين ترى قرار دارند ، چرا ؟ براى اينكه سبك كار اينها بهتر است . مثلًا يك آدم خيلى پرحافظه ممكن است در شبانه روز شانزده ساعت يكسره كار كند ، اما چگونه ؟ يك كتاب را از اول تا آخر مطالعه مىكند .
بعد فوراً كتاب ديگرى را برمىدارد و مطالعه مىكند ، در صورتى كه اين كتاب در يك رشته است و آن كتاب در يك رشتهء ديگر . بعد كتابى ديگر ، بعد يك درس ديگر ، يك بلبشويى راه مىاندازد . ولى يك نفر ممكن است كه قدرت هشت ساعت كارْ بيشتر نداشته باشد ، ولى وقتى كتابى را مطالعه مىكند اولًا با دقت مىخواند نه با تندى ؛ ثانياً به يك دور خواندن اكتفا نمىكند ، يك بار ديگر همين كتاب را مىخواند . به كتاب
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 349
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣٤٩