خطرى كه غنائم به وجود آورد
اين يك امر تصادفى نيست ، مربوط است به سلسله خطرات عظيمى كه در عصر على عليه السلام يعنى در دوران خلافت خلفا خصوصاً دورهء خلافت عثمان كه منتهى به دورهء خلافت خود ايشان شد ، متوجه جهان اسلام از ناحيهء نقل و انتقالات مال و ثروت گرديده بود . على عليه السلام اين خطرات را لمس مىكرد و با آنها مبارزه مىكرد ، مبارزهاى عملى در زمان خلافت خودش كه بالأخره جانش را روى آن گذاشت ، و مبارزهاى منطقى و بيانى كه در خطبهها و نامهها و ساير كلماتش منعكس است .
فتوحات بزرگى نصيب مسلمانان گشت . اين فتوحات مال و ثروت فراوانى را به جهان اسلام سرازير كرد ، ثروتى كه به جاى اينكه به مصارف عموم برسد و عادلانه تقسيم شود غالباً در اختيار افراد و شخصيتها قرار گرفت . مخصوصاً در زمان عثمان اين جريان فوق العاده قوّت گرفت ؛ افرادى كه تا چند سال پيش فاقد هرگونه ثروت و سرمايهاى بودند داراى ثروت بىحساب شدند . اينجا بود كه دنيا كار خود را كرد و اخلاق امت اسلام به انحطاط گراييد .
فريادهاى على در آن عصر خطاب به امت اسلام ، به دنبال احساس اين خطر عظيم اجتماعى بود .
مسعودى در ذيل « احوال عثمان » مىنويسد :
« عثمان فوق العاده كريم و بخشنده بود ( البته از بيت المال ! ) . كارمندان دولت و بسيارى از مردم ديگر راه او را پيش گرفتند . او براى اولين بار در ميان خلفا خانهء خويش را با سنگ و آهك بالا برد و درهايش را از چوب ساج و عرعر ساخت و اموال و باغات و چشمههايى در مدينه اندوخته كرد . وقتى كه مُرد در نزد صندوقدارش صدوپنجاه هزار دينار و يك ميليون درهم پول نقد بود . قيمت املاكش در وادى القرى و حنين و جاهاى ديگر بالغ بر صد هزار دينار مىشد . اسب و شتر فراوانى از او باقى ماند . » .
آنگاه مىنويسد :
« در عصر عثمان جماعتى از يارانش مانند خودش ثروتها اندوختند :
زبيربن العوّام خانهاى در بصره بنا كرد كه اكنون در سال 332 ( زمان خود