براى چيست .
در ميان آثار تقوا كه بدان اشاره شده است ، از همه مهمتر دو اثر است : يكى روشن بينى و بصيرت ، و ديگر توانايى بر حل مشكلات و خروج از مضايق و شدايد .
و چون در جاى ديگر به تفصيل در اين باره بحث كردهايم « 1 » و بعلاوه از هدف اين بحث كه روشن كردن مفهوم حقيقى تقواست بيرون است ، از بحث در بارهء آنها خوددارى مىكنيم .
ولى در پايان بحث « تقوا » دريغ است كه از بيان اشارات لطيف نهج البلاغه در بارهء تعهد متقابل « انسان » و « تقوا » خوددارى كنيم .
تعهد متقابل
در نهج البلاغه با اينكه اصرار شده كه تقوا نوعى ضامن و وثيقه است در برابر گناه و لغزش ، به اين نكته توجه داده مىشود كه در عين حال انسان از حراست و نگهبانى تقوا نبايد آنى غفلت ورزد . تقوا نگهبان انسان است و انسان نگهبان تقوا ، و اين دورِ محال نيست بلكه دورِ جايز است .
اين نگهبانى متقابل از نوع نگهبانى انسان و جامه است كه انسان نگهبان جامه از دزديدن و پاره شدن است و جامه نگهبان انسان از سرما و گرماست ، و چنان كه مىدانيم قرآن كريم از تقوا به « جامه » تعبير كرده است : «
وَ لِباسُ التَّقْوى ذلِكَ خَيْرٌ »
« 2 » . على عليه السلام در بارهء نگهبانى متقابل انسان و تقوا مىفرمايد :
ايْقِظوا بِها نَوْمَكُمْ وَاقْطَعوا بِها يَوْمَكُمْ وَ اشْعِروها قُلوبَكُمْ وَ ارْحَضوا بِها ذُنوبَكُمْ . . . الا فَصونوها وَ تَصَوَّنوا بِها « 3 » .
خواب خويش را به وسيلهء تقوا تبديل به بيدارى كنيد و وقت خود را با آن به پايان رسانيد و احساس آن را در دل خود زنده نماييد و گناهان خود را با آن بشوييد . . . همانا تقوا را صيانت كنيد و خود را در صيانت تقوا قرار دهيد .
هامش
( 1 ) . رجوع شود به كتاب گفتار ماه ، جلد اول ، سخنرانى دوم ، [ يا به كتاب ده گفتار . ]
( 2 ) . اعراف / 26 .
( 3 ) خطبهء 233 .