كه به اصطلاح شايع عصر ما چند بعدى است نه يك بعدى .
خاصيت همه جانبه بودن سخن على و روح على مطلبى نيست كه تازه كشف شده باشد ، مطلبى است كه حداقل از هزار سال پيش اعجابها را برمىانگيخته است .
سيد رضى كه به هزار سال پيش تعلق دارد ، متوجه اين نكته و شيفتهء آن است .
مىگويد :
« از عجايب على كه منحصر به خود اوست و احدى با او در اين جهت شريك نيست اين است كه وقتى انسان در آن گونه سخنانش كه در زهد و موعظه وتنبّه است تأمل مىكند و موقتاً از ياد مىبرد كه گويندهء اين سخن ، خود شخصيت اجتماعى عظيمى داشته و فرمانش همه جا نافذ و مالك الرقاب عصر خويش بوده است ، شك نمىكند كه اين سخن از آنِ كسى است كه جز زهد و كناره گيرى چيزى را نمىشناسد و كارى جز عبادت و ذكر ندارد ، گوشهء خانه يا دامنهء كوهى را براى انزوا اختيار كرده ، جز صداى خود چيزى نمىشنود و جز شخص خود كسى را نمىبيند و از اجتماع و هياهوى آن بىخبر است . كسى باور نمىكند كه سخنانى كه در زهد و تنبّه و موعظه تا اين حد موج دارد و اوج گرفته است از آنِ كسى است كه در ميدان جنگ تا قلب لشكر فرو مىرود ، شمشيرش در اهتزاز است و آمادهء ربودن سر دشمن است ، دليران را به خاك مىافكند و از دم تيغش خون مىچكد ، و در همين حال اين شخص زاهدترين زهاد و عابدترين عباد است . » .
سيد رضى آنگاه مىگويد :
« من اين مطلب را فراوان با دوستان در ميان مىگذارم و اعجاب آنها را بدين وسيله برمىانگيزم . » .
شيخ محمد عبده نيز تحت تأثير همين جنبهء نهج البلاغه قرار گرفته است . تغيير پردهها در نهج البلاغه و سير دادن خواننده به عوالم گوناگون ، بيش از هر چيز ديگر
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 373
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣٧٣