« إِنَّا أَرْسَلْناكَ شاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِيراً . وَ داعِياً إِلَى اللَّهِ بِإِذْنِهِ . »
« 1 » .
آمدهاى مردم را به اذن پروردگار به سوى پروردگار مىخوانى ، مردم را به سوى پروردگار حركت مىدهى . تو داعى الى اللَّه هستى . اين دعوت الى اللَّه كار كوچكى نيست . حالا كه تو داعى الى اللَّه هستى ، به چه وسيله مىشود مردم را دعوت كرد ؟ آيا مىشود مثلًا انسان خواب ببيند و با خواب مردم را دعوت الى اللَّه بكند ؟ هر روز صبح بيايد بگويد امروز براى اين كار خوابى ديدم ، مردم بياييد چنين كنيد ؟ نه ، قرآن راهش را معين كرده ؛ دعوت به خداست ، دعوت به بزرگترين حقايق عالم است ، دعوت به چيزى است كه عقلهاى بشر را مىشود به آن سو هدايت كرد و حركت داد ، دعوت به چيزى است كه بايد عقلها آن را بپذيرند . با چه ؟ با دليل ، برهان ، حكمت و سخن منطقى .
ابلاغ به دل
يك جهت است كه اين كار را دشوار مىكند . آيا در ابلاغ پيامبران و ابلاغ دعوت الهى ، كافى است كه اين پيام به عقلها رسانده شود ؟ به حس كه گفتيم هيچ كافى نيست ، بايد اين پيام به مرحلهء عقل هم برسد . آيا اين كافى است ؟ نه ، اين تازه مرحلهء اول مطلب است . يك معلم وظيفهاش فقط همين است كه سخن خودش را ، علم خودش را به عقل دانش آموز برساند . مىآيد پاى تخته سياه مىايستد ، دانش آموز آنجا نشسته است ، مسألهء رياضى را برايش طرح مىكند . اول كه اصل مسأله را طرح مىكند ، دانش آموز عقلش هنوز نمىداند كه واقعاً اينجور هست يا نه ؛ دليل مىخواهد . بعد كه معلم برهان و دليل رياضى را اقامه كرد ، آنجاست كه مدّعاى او وارد عقل دانش آموز شده است . اما پيغمبران نيامدهاند كه فقط مدّعاهايى را وارد عقل مردم كنند . فلاسفه ، كارى كه دارند ، هر اندازه موفق بشوند ، اين است كه سخنى را تا عقل مردم نفوذ مىدهند اما از آن بيشتر ديگر نه . پيام الهى گذشته از اينكه در عقلها بايد نفوذ كند ، در دلها بايد نفوذ كند ؛ يعنى بايد در عمق روح بشر وارد بشود و تمام احساسات او يعنى تمام وجودش را در اختيار بگيرد . و لهذا پيغمبرانند
هامش
( 1 ) احزاب / 45 و 46 .