قرآن اينجا مىگويد كه مترفين مىگويند :
وَ قالُوا نَحْنُ أَكْثَرُ أَمْوالًا وَ أَوْلاداً
ما ، هم پولمان بيشتر است هم فرزندانمان . مىدانيد كه در زندگى اجتماعى قديم ، فرزندان نفرات بوده و نفرات نقش فوق العادهاى داشته .
وَ ما نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ
. معنايش اين است كه اگر اين حرفها راست باشد و قيامتى باشد چون ما عزيزكردههاى خدا هستيم معذّب هم نخواهيم بود .
اينجا كه مىفرمايد مترفين چنين گفتند ، آيا قرآن مىخواهد بگويد كه فقط مترفيناند كه مخالفت مىكنند ؟ ( نكتهء اصلى اين است ) يا قرآن مىخواهد بگويد هميشه از مترفين شروع مىشود . يك وقت ما مىگوييم كه هميشه مترفين ، ملأ ، مستكبرين هستند كه در مقابل پيغمبران ايستادگى مىكنند و منحصراً آنها هستند . يك وقت مىگوييم هميشه از آنها شروع مىشود و احياناً به غير آنها سرايت مىكند . قرآن اين را مىخواهد بگويد . قرآن مىگويد هميشه فسادها از آنها شروع مىشود و احياناً به ديگران سرايت مىكند و لهذا آن آيهء ديگر مىفرمايد :
وَ إِذا أَرَدْنا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنا مُتْرَفِيها فَفَسَقُوا فِيها فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْناها تَدْمِيراً
« 1 »
.
آن وقت كه ارادهء ما ( يعنى در جريان سنت ما ) به اين تعلق مىگيرد كه مردمى هلاك بشوند امر مىكنيم به مترفين آنها ، يا :
أَمَرْنا مُتْرَفِيها
( بعضى
أَمَرْنا
را
أَمَرْنا
گرفتهاند ) يعنى كار را به دست مترفين مىدهيم ، آنها هم كه فاسد و فاسقاند ، از اينها فسق به همهء مردم سرايت مىكند ، بعد همهء مردم مستحق عذاب مىشوند ، همه را يكسره دگرگون مىكنيم . پس صحبتْ اين است كه از مترفين شروع مىشود ولى به غير مترفين سرايت مىكند .
آيات سورهء غافر
سورهء غافر ، كه سورهء مؤمن هم گفته مىشود ، آيات 47 تا 50 . راجع به آل فرعون است . بعد از اينكه مىفرمايد :
أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ
مىفرمايد :
وَ إِذْ يَتَحاجُّونَ فِي النَّارِ
در آتش با يكديگر مجادله مىكنند ( نظير همان مجادلهاى كه قبلًا گفتيم )
فَيَقُولُ الضُّعَفاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعاً فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا نَصِيباً مِنَ النَّارِ
ضعيفان به مستكبران مىگويند ما دنباله رو شما بوديم ، آيا شما مىتوانيد يك مقدارى هم شده از عذاب ما كاهش بدهيد ؟
قالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُلٌّ فِيها
مستكبرين مىگويند همهء ما اينجا يك جور محكوم هستيم ، خداوند ميان بندگان خودش حكم كرده و كار تمام شده .
وَ قالَ الَّذِينَ فِي النَّارِ لِخَزَنَةِ جَهَنَّمَ ادْعُوا رَبَّكُمْ يُخَفِّفْ عَنَّا يَوْماً مِنَ الْعَذابِ
. از آنها كه مأيوس مىشوند ، به خازنان جهنم مىگويند از پروردگارتان بخواهيد كه « روزى » « 2 » عذاب را به
هامش
( 1 ) اسراء / 16 .
( 2 ) [ يعنى يك روز . ]