جهاد را بگيرد و اسلام را در جهاد خلاصه كند سر از كمونيزم درمىآورد . اسلام كه يك روز پيش رفت براى اين بود كه يك مسلمان در آن زمان هم قائم بالليل بود و هم صائم بالنهار و هم ضارب بالسيف و اين جنبهها با هم توأم بودند ، لذا مىتوانست پيام اسلام را به جهان برساند ؛ و بعدها كه بعضى جنبهها بيشتر مورد توجه قرار گرفت و جنبههاى ديگر ناديده گرفته شد نه تنها ديگر اسلام پيشرفت نكرد بلكه به عقب هم برگشت . در هر صورت اين حرف حرف درستى است .
سپس طول و تفصيلهايى دربارهء اين مطلب مىدهد كه تأثير سازمانهاى اجتماعى در يكديگر دو گونه است ؛ يك وقت تأثير در ساخت سازمانهاست و يك وقت تأثير در كاركرد سازمانهاست . مثلا يك وقت سازمان اقتصادى در ساخت سازمان تعليم و تربيت مؤثر است و آن را به كلى عوض مىكند و يك وقت نه ، آن را عوض نمىكند ، تنها در كاركردش اثر مىگذارد . اين مسألهء درستى است ولى به بحث ما مربوط نيست .
سپس در بند 7 مىگويد :
« سازمانهاى اجتماعى به نسبت يكسان در يكديگر تأثير نمىكنند ، بلكه تأثير بعضى شديدتر و سريعتر و تأثير بعضى ملايمتر و كندتر است . سازمانهايى كه مخصوصا در عصر جديد سخت بر سازمانهاى ديگر سلطه ورزيدهاند سازمانهاى اقتصادىاند . »
اين مطلب نيز اجمالا مسلّم است كه سازمانها بر يكديگر تأثير مىگذارند . ما اكنون به درصد تأثير هر سازمان در سازمان ديگر كار نداريم و لذا از مناقشه در تعبير « سخت سلطه ورزيدهاند » صرف نظر مىكنيم .
بعد مىگويد :
« از آمار برمىآيد كه بحرانهاى ملايم اقتصادى از شمارهء زناشويى و توليد مثل و طلاق مىكاهد « 1 » اما بحرانهاى شديد اقتصادى بر دامنهء آميزشهاى جنسى غيرقانونى و زايش كودكان نامشروع و بيكارى و وابستگى شديد فرزندان به پدر و مادر مىافزايد و اعتبار پدر در خانواده زياد مىشود . »
هامش
( 1 ) . خوب ، معلوم است ، وقتى وضع مادى خوب نباشد ازدواج هم صورت نمىگيرد ، بر خلاف نظر حافظ كه مىگويد :در فقر و تنگدستى در عيش كوش و مستى * كاين كيمياى هستى قارون كند گدا را