است ، يعنى شخص منطق ديالكتيكى نداشته ولى فلسفهاش فلسفهء مادى بوده است .
حال آيا چنين چيزى ممكن است ؛ يا نه ، منطق ديالكتيك ضرورتا به ماترياليسم مىانجامد ؟ از نظر اينها پاسخ اين سؤال اين است كه منطق ديالكتيك ضرورتا به ماترياليسم مىانجامد ، زيرا منطق ديالكتيك اشياء را از درون خودشان توجيه مىكند و آنها را نيازمند به علت و توجيه كنندهء بيرونى نمىداند ؛ و به عبارت ديگر اين منطق از نظر اينها به نظريهء محرك اول ارسطويى كه سلسلهء متحركها را به محرك غيرمتحرك منتهى مىكند و همهء حركتهاى درونى طبيعت را به يك محرك اول ماوراء الطبيعى پيوند مىدهد ، پايان مىبخشد .
ريشهء ارتباط ماترياليسم با ديالكتيك در همين جاست ؛ زيرا اگر بنا باشد كه تضاد ، ذاتى اشياء و در درون اشياء باشد نه در اضداد بيرونى ( يعنى هر شيئى در درون خودش مشتمل بر تضاد باشد ) و تضاد هم بالذات منشأ حركت باشد ، در اين صورت ما همهء حركتها و تغييرات عالم را توجيه مىكنيم بدون اينكه نيازى به ماوراءالطبيعه داشته باشيم ، پس آن اصل ماوراء الطبيعى در مورد محرك اول بايد مورد انكار قرار گيرد . مائو نيز با توجه به اين برهان و اين نظريه ارسطويى به آن پاسخ داد و گفت : « جدل مادىگرا نظريهء متافيزيكى علت برونى را مصممانه رد مىكند » و اين از حرفهاى بسيار اساسى اينهاست كه بايد درست شكافته شود تا ريشهاش معلوم گردد . ريشهء افكار اينها در درجهء اول همان فلسفهء هگل است . آشنايى با فلسفهء هگل در شناختن افكار اينها به نحو عجيبى مفيد و مؤثر است ؛ يعنى اگر كسى فلسفهء هگل را به درستى نشناخته باشد نمىتواند ريشهء افكار اينها را به دست آورد و نمىتواند مغلطههاى اينها را كشف كند ، زيرا اگرچه فلسفهء هگل فلسفهاى غلط و نادرست است ولى اساساً فكرش فكرى فيلسوفانه است و او با فكر خويش يك سيستم و نظام را ابتكار كرده و ساخته و پرداخته است .
در مسئله تضاد درونى نيز ريشهء اين فكر را بايد در فلسفه هگل جستجو كرد . تعبير خود هگل نيز در باب تضاد اين بود كه تضاد خلّاق يعنى تضادى كه خود به خود به دنبال خود يك پديده مىآفريند ، مرگهايى كه به دنبال خود زندگى مىآفرينند .
و اكنون سخنى چند پيرامون فلسفهء هگل :
يكى از مهمترين افكار هگل كه در عين غلط بودن حاوى يك مطلب اساسى است و فلسفهء او را از فلسفههاى ديگر جدا مىكند ، مسئلهء « دليل جهان » است . او
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 520
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٥٢٠