حال در حال سير و سلوك الى اللّه است ، همه را فراموش كرده و متوجه خداست ، مراقب است كه يك ذرّه غير خدا در قلبش راه پيدا نكند ، يعنى در حال سلوك عرفانى است . اين است عرفان اسلام . سر دشمن را مىخواهد براى خدا ببرد . او به صورت على ( ع ) تف مىكند . چون بشر است اندكى احساس ناراحتى مىكند . زود از جايش بلند مىشود ، چند قدم راه مىرود و بعد مىآيد . دشمن مىگويد چرا اينطور كردى ؟ اگر مىخواستى مرا بكشى چرا همان اول نكشتى ؟ مىفرمايد : تو به صورت من تف كردى و من ناراحت شدم ، ترسيدم خللى در نيّت من رسوخ پيدا كند و در جهاد عرفانى من كوچكترين خدشه و خللى وارد شود .
پس اينها دو عالم جدا از يكديگر نيستند كه ما يا اين طرف را بچسبيم يا آن طرف را ، يك روز به اين طرف بچسبيم و طرف ديگر را كنار بزنيم و روز ديگر عكسش را انجام دهيم و مدام بگوييم اين حرفها دروغ است ، اينها ذهنيّتگرايى است ، اينها درونگرايى است ، اسلام عينيّتگراست ، اسلام طبيعتگراست ، پيامبر آمده كه بشر را از درونگرايى متوجه برونگرايى كند ! نه ، اينطور نيست ، درونگرايى و برونگرايى اسلام دوش به دوش يكديگر و جدايى ناپذيرند . آن « درونگرايى » كه متوجه برون نباشد از نظر اسلام درونگرايى نيست ، عرفان نيست ، معنويّت نيست ، هجرت به سوى خدا نيست . همچنين اسلام آن فعاليت عملى بيرونى را كه متوجه درون نباشد - [ و شخص بگويد ] اينها را ديگر رها كن ، اينها ذهنيّت است ، مسائل مهمى نيست ، بايد به عينيّت بچسبيم - نه جهاد مىداند ، نه عمل صالح و نه مهاجرت ، و هيچكدام از اين اسمها را روى يك فعاليت عملى نمىگذارد اگر از معنويّت تهى باشد .
قرآن و جدا نبودن درونگرايى و برونگرايى
اسلام صريح مىگويد :
« إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً »
« 1 » تقوا داشته باشيد ، مىبينيد مايهء تميز در دل شما پيدا مىشود ؛ پاك باشيد ، خودتان را منزه نگه داريد ، خداى متعال به دل شما نور مىپاشد ، مايهء تميز دادن حق از باطل به شما مىدهد .
هامش
( 1 ) . انفال / 29 .