مىگوييم ده تا مركّب از دو پنج تاست ، ولى حقيقت ده تا غير از حقيقت دو پنج تاست .
لازمهء حقيقت ده تا انقسام به دو پنج تاست و به اين معنا مىگوييم مركّب است . قبلًا خوانديم كه حقيقت ده تا به معنى دو پنج تا نيست و الّا ممكن است ديگرى بگويد حقيقت ده تا يعنى يك چهار تا و يك شش تا ، يك دوتا و يك هشت تا ، يك سه تا و يك هفت تا . يك چيز كه چند حقيقت ندارد . حقيقت عشره يعنى همان ده تا وحدت ، مجموع ده وحدت ؛ كما اينكه وحدت و وحدت مىشود دوتايى ، وحدت و وحدت و وحدت مىشود سه تايى . هر عددى ماهيتش عبارت است از مجموع وحدات ، مرتبهاى از مراتب مجموع وحدات . وقتى وحدات جمع شوند مراتب دارند ، هر مرتبهاى از جمع وحدات ماهيت يك عدد را تشكيل مىدهد . ولى هر يك از اين مراتب ممكن است هزاران حكم داشته باشد . مثلًا - همانطور كه گفتيم - عدد 10 حاصل جمع دو پنج تا هست ، حاصل جمع يك چهار تا و يك شش تا ، حاصل جمع يك سه تا و يك هفت تا ، و حاصل جمع يك دو تا و يك هشت تا نيز هست . خاصيّت ديگرش اين است كه يك دوم بيست تا و يك سوم سى تا هم مىباشد . اينها همه نسبتها و احكامى است كه عدد عشره پيدا مىكند ، نه اينكه ماهيت عشره اين است كه مثلًا نصف بيست تاست . پس در جواب كسى كه سؤال مىكند : عشرة ماهو ؟ نمىتوان گفت : نصف بيست تا ، يا ثلث سى تا . اينها احكام و لوازم ده تاست . [ اما ] مطابق قول اين گروه حتى اين احكام و لوازم هم بر اعداد بار نمىشود . مطابق اين نظر درست نيست كه بگوييم ده تايى دو پنج تايى است و دو پنج تا از لوازم ده تاست ، چون پنج تايى از چيزهايى تشكيل شده غير از چيزهايى كه ده تايى از آنها تشكيل شده است .
و يلزم أن تكون آحاد الخماسيّة إذا كانت جزء عشرة مخالفة لآحادها إذا كانت جزء خمسة عشر ، لكنّهم عساهم يقولون : إنّ الخماسيّة الّتى فى خمسة عشر غير الخماسيّة الّتى فى العشاريّة البسيطة ، لأنّها خماسيّة عشاريّة هى جزء من خمسة عشر ، فيلزم أن تكون العشاريّة إذا اضيف إليها الخماسيّة لا تصير خمسة عشر أو تستحيل آحادها و ذلك كلّه محال .
ولى ممكن است آنها اين حرف را قبول كنند و بگويند آن پنج تايى كه در ده تايى تنها و بسيطه است غير از پنج تايى است كه در پانزده تايى است ؛ زيرا آن خماسيهاى كه در خمسة عشر است خماسيهء عشاريهاى است كه آن عشاريه جزئى از خمسة عشر است ( ضمير « هى » به عشاريه برمىگردد و ضمير « ها » در « لأنّها » به
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 577
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٥٧٧